- Tạp Chí Hợp Lưu  Fountain Valley, CA 92708 - USA Điện thoại: (714) 381-8780 E-mail: [email protected]
Tác Giả
Tìm đọc
Trang Nhà

KỲ ÁN NGUYỄN THỊ LỘ: SỰ THẬT VÀ THIÊN KIẾN.

22 Tháng Năm 20153:47 SA(Xem: 76399)

 

 

NguyenThiLo

Tượng Lễ Nghi Học Sĩ Nguyễn Thị Lộ

 

               Xung quanh câu chuyện Nguyễn Thị Lộ (NTL) và mối hoạ chu di của dòng họ Nguyễn Trãi quả đã không ít giấy mực bàn cãi, kể cả lý luận, nghiên cứu cho đến văn , thơ, kịch... đã có đến hàng trăm bài viết. Nhìn chung các loại ý kiến chưa thật thống nhất  và tính thuyết phục chưa thật cao (1). Chung qui có 3 loại ý kiến khi nhận định về NTL: loại  xem Thị là kẻ có tội trong âm mưu giết vua ,“tiến độc dược” hại vua . Loại  xem Thị là kẻ trong sáng vô tội, bị người vu oan giáng hoạ cần xoá cái án cũ khôi phục lại thanh danh. Loại nữa xem Thị là nạn nhân của một triều đại có nhiều bè phái hãm hại lẫn nhau , của thói tà dâm vua chúa và sự nhẹ dạ phù hoa đàn bà ( quan điểm này chủ yếu thể hiện qua một số tác phẩm văn thơ có tính hư cấu của một số trí thức - nghệ sĩ).

               Gần đây người ta có xào xới lại đưa ra những lý giải khiên cưỡng quá xa sự thật không  thoả mãn người đọc. Chẳng hạn cho rằng vụ án xẩy ra năm Thị Lô ngoài 50 tuổi, hay vụ án do hoàng hậu Nguyễn Thị Anh chủ mưu sẵn để hại vua chồng nhằm đem ngôi cho con trai , nhân có Thị Lộ theo đi thì ghép tội luôn vào để hại Nguyễn Trãi luôn thể…

                Chúng tôi xin được bàn thêm đôi điều về nghi án này với quan điểm không để tình cảm, thiên kiến lấn át sự thật.

          1- Về tuổi tác Nguyễn Thị Lộ:  NTL gốc gác bình dân, gia đình đi buôn chiếu (2) từ Thái Bình lên Hà nội. Nguồn gốc gia sự này là có thực vì hiện nay ở thôn Hải Triều, xã Tân Lễ, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình vẫn còn nhà thờ của tộc họ Nguvễn Thị Lộ và nghề chiếu được xem là nghề truyền thống của làng. NTL kiến thức chủ yếu là tự học chứ không qua trường ốc đỗ đạt gì . Gặp , quen rồi  nhờ nhan sắc và tài ứng đối văn thơ, được Nguyễn Trãi đưa về làm thiếp lúc ở Đông quan. Sau này đựợc vua sủng ái  cho vào giữ chức Lễ nghi nữ học sĩ - một chức quan dạy cho cung nữ trong cung cấm , đây là chức nữ quan đầu tiên vua Lê giao cho một nữ nhân, trước thường giao thái giám .

         NTL gặp Nguyễn Trãi ở Tây hồ năm 16 tuổi, lúc Nguyễn đang ở Đông quan. Có hai loại ý kiến:

-            Một số cho rằng Nguvễn Trãi lấy NTL sau khi thắng giặc Minh, nếu vậy thì vụ án xẩy ra năm Thị Lộ khoảng 28 tuổi, Lê Thái Tông 20 tuổi ( lấy khi 16 tuổi sau kháng Minh thắng lợi 1430 , sống với Nguyễn khoảng trên dưới mười năm, lĩnh án năm 1442, như vậy NTL lúc xẩy ra vụ án Lệ chi nàng 28 tuổi ( xem thêm Hồn Việt sổ 79 tháng 3-2014 - Hội thảo Lịch sử nhìn lại dưới góc độ y khoa.)

-                Loại thứ hai cho là , NTL gặp Nguyễn Trãi trước khi vào Lam Sơn giúp Lê Lợi. Như vậy sau 10 năm kháng chiến, thêm mười mấy năm hoà bình, Nguyễn về hưu ở Côn Sơn, đến lúc này Nguyễn Trãi khoảng trên 60 còn NTL khoảng 40 tuổi. Nếu cho rằng lúc này Thị Lộ trên 50 tuổi thì Nguyễn Trãi phải trên 70 tuổi, không đúng với lịch sử .

                2- Về cái chết của Lê Thái Tông:  Có ba nghi án:

   +   Cho rằng NTL tiến độc giết vua, kết tội này do triều đình đưa ra một cách võ đoán chỉ bởi đêm vua mất chỉ có Thị Lộ hầu bên cạnh. Không nói rõ lý do vì sao Thị tiến độc dược , thuộc phe đảng nào?  Người có suy nghĩ một chút là thấy vô lý vì  vua Thái Tôn  là người đã đưa Thị Lộ vào cung, Thị mang ơn, lại nữa hàng ngày Thị và vua như sách viết , thường vui đùa thân tình , có tình cảm mật thiết, nỡ nào một người như vậy có thể giết vua! Trong thời gian nàng về Côn Sơn bên cạnh Nguyễn Trãi làm thế nào  có được liên lạc với người khác để nhận kế hoạch giết vua …? Nguyễn Trãi thì một công thần luôn đội ân sũng nhà vua.

 

+  Gần đây có ý kiến cho rằng:  Để thoát tội lỗi, để giành địa vị cho con, để diệt trừ các đối thủ đe dọa   ngôi vị ( trong đó có vợ chồng Nguyễn Trãi, Nguyễn Thị Lộ), Hoàng hậu Nguyễn Thị Anh lập kế giết vua, và đó là dịp vua về Côn Sơn, trú đêm ở Vườn Vãi. Một mũi tên đạt hai đích.

 “...Thuyền rồng của vua trên đường từ Chí Linh về Thăng long có bà Lộ đi nhờ theo. Thực hiện âm mưu, bọn thủ túc thân tín của bà ( Nguyễn Thị Anh)  đã hạ độc thủ đầu độc nhà vua rồi vu oan cho cho bà Lộ, ông Trãi giết vua”.(3)

         Nghi án này được đưa ra nhằm chiêu tuyết cho Nguyễn Thị Lộ, đổ tội cho hoàng hậu.Từ trước đến nay người ta chỉ mới dám nói vua bị cảm mất đột ngột, bè lũ chống đối trong triều đứng đầu là hoàng hậu Nguyễn Thị Anh lợi dụng vu oan cho vợ chồng - Nguyễn Trãi giết vua, nay tác giả mạnh dạn cho rằng NTA chủ mưu giết vua chồng. Có thể vậy không? Thứ nhất Thị Anh đang là hoàng hậu được vua sủng ái, con là hoàng tử Bang Cơ dẫu có lời này tiếng nọ nhưng đang được sắc phong Thái tử. Hoàn cảnh ấy có thể xui hoàng hậu ra tay hạ thủ nhà vua không?Khi vua ở bên Thị Lộ suốt đêm kẻ gian tiến độc vào rượu hay thức ăn khi nào? Hoàng hậu có đủ can đảm và tàn nhẫn thủ mưu giết vua chồng ? Phải chăng đây là hoàng hậu độc nhất trong Sử Việt làm cái chuyện tầy đình đó?

            + Đa phần nghiêng về nghi án thứ ba. Nói về cái chết của ông vua này,  sách “ Đại Việt sử ký toàn thư” viết: “ Tháng 8, ngày mồng 4,vua về đến vườn Lệ Chi huyện Gia Định, bỗng bị bện ác rồi băng. Trước đây, vua thích vợ thừa chỉ Nguyễn Trãi là Nguyễn Thị Lộ, người đẹp, văn chương hay gọi vào cung cho làm lễ nghi học sĩ, ngày đêm hầu bên cạnh. Đến khi đi tuần miền Đông về đến vườn Lệ Chi xã Đại Lãi trên sông Thiên Đức vua thức suốt đêm với nguyễn Thị Lộ rồi băng. Các quan bí mật đưa thi hài vua về, ngày 6 tháng 8 mới đến kinh sư, nửa đêm đem vào cung rồi mới phát tang. Mọi người đều nói Nguyễn Thị Lộ giết vua. Ngày 12 các đại thần là Trịnh Khả, Nguyễn Xí, Lê Thụ nhận di mệnh cùng với  bọn Lê Liệt, Lê Bôi tôn Hoàng tử Bang Cơ lên ngôi. Bấy giờ mới lên 2 tuổi. Lấy sang năm làm Thái Hòa năm thứ 1.”(4)

          Sau này các tác giả sách “ Các triều đại VIỆT NAM”  cũng ghi:

     “...Một trong những sự kiện bi thảm nhất dưới triều Lê là cái chết đột ngột của vua Thái Tông và kẻo theo nó là vụ án oan nghiệt giáng xuống Nguyễn Trãi và gia đinh ông vào tháng 8 năm Nhâm Tuẩt (1442) mà nguời đời vẫn gọi là vụ án Lệ Chi Viên (vụ án vuờn vãi). Ngày 27 tháng 7 năm Nhâm Tuât (1442) vua đi tuần ở miền Đông, duyệt quân ở thành Chí Linh, Nguyễn Trãi đón vua ngự ở chùa Côn Sơn, nơi ở của Nguyễn Trãi. Ngày 4 tháng 8 vua về đến Lệ Chi Viên (huộc huyện Gia Định ,nay thuộc huyện Gia Lương, Bắc Ninh). Cùng đi với vua có Nguyễn Thị Lộ, môt người thiếp của Nguyễn Trãi khi ấy đã vào tuổi 40 được vua Thái Tông yêu quý vì sắc đẹp, văn chương hay, thường được vào hầu bên cạnh vua. Khi về đến Lệ Chi Viên, vua thức suốt đêm với Nguyễn Thị Lộ rồi băng hà. Lúc này ông mới 20 tuổi. …Nguyễn Trãi và gia đình bị án chu di tam tộc. (5)

         Nhiều ý kiến dựa vào  hai sách này cho rằng : lúc này Lê Thái Tông 20 tuổi (1423-1442),  NTL 40 tuối (thay vì 28 tuổi ) như vậy làm gì có chuyện quan hệ này nọ (!?). Lập luận này khó đứng vững , nếu ta không bị những quan niệm lễ giáo bảo thủ chi phối. Xin được bàn bạc một tý theo cách nhìn “y học”. Bình thường tuổi trên dưới 40 là tuổi người phụ nữ viên mãn về nhan sắc và xuân tình . Đó là về NTL, còn Thái Tông thì khỏi nói, mới 20 tuổi nhưng lúc này đã bốn vợ ( không kể cung nữ ), như vậy ông vua này không phải không ưa thích sắc dục - một việc bình thường cùa vua chúa. Đó là chưa kể, theo Đinh Công Vĩ, làng Tân Lễ quê  NTL con gái đẹp và trẻ lâu có tiếng, một người trong họ Nguyễn, hậu duệ của NTL, tương truyền 80 tuổi còn xuân sắc hơn gái 40 . NTL sinh thời lại là một người có nhan sắc “đổ quán xiêu đình” , với cái tuổi 40 của nàng trong những thời điểm vời xa nơi cung cấm, không khỏi làm cho nhà vua nảy sinh dục tâm. Như vậy ta thấy nếu quan hệ giữa vua Lê Thái Tông và NTL có xẩv ra thì không có gì là phi lý. Ngô Sĩ Liên trong  Đại Việt sử ký toàn thư (ĐVSKTT) ghi rằng: Vua thức suổt đêm với Nguyên Thị Lộ rồi băng. Cứ khách quan mà suy xét ta sẽ hiểu được thôi. Dân gian hằng bao năm nay xét đoán việc này giản đơn hơn chúng ta nhiều ! Đại đức Thích Đức Thiện thì nói rõ “ vua bị phạm phòng” (6).

              Về vấn đề nàỵ, trong bối cảnh hiện đại nhìn lại ,bỏ đi những yếu tố mờ ám hoặc thiên kiến, nhìn thẳng vào sự thật, có thể tham khảo thêm ý kiến một số nhà khoa học trong cuộc Hội thảo Lịch sử nhìn lại duởi góc độ y khoa – Tp HCM  Xuân 2014 (7) , các BS Bùi Minh Đức, GS Mai Quốc Liên, BS Nguyễn Văn Mười, Tiến sĩ vật lý Võ Văn Nhơn, các ông đều thống nhất, cho rằng :

-   NTL 28 tuổi ( hoặc 40, vẫn ở tuổi xuân tình ), Lê Thái Tông 20 tuổi có sự kích thích tình dục, ông ta làm việc quá sức để làm vừa lòng người đàn bà 28 tuổi thành ra tim đập yếu và bị đứng ( BMĐ).

-  Đêm đó Thị Lộ hầu vua cho đến sáng.  Lúc này Thị Lộ khoảng 28 tuổi, Lê Thái Tông 20 tuổi thì có chuyện đó dẫn đến kết cục như thế, đứng về tình dục học, tâm lý học tôi cho là bs Bùi Minh Đức rất có lý (MQL) .

           Về phương diện tâm linh chúng ta có thể tham khảo thêm chi tiết sau đây mà tác giả “Đại Việt sử ký toàn thư”  có kể lại: Ngày 27 vua đi tuần, về miền Đông duyệt quân ở thành Chí Linh Nguyễn Trãi đón vua  ngự chùa Côn Sơn, ở hương của Nguyễn Trãi. Vua đi thuyền vào sông Thiên Đức qua mộ Bạch Sư ở Cầu Bông xã Đại Toán thuyền không đi lên được. Hỏi người già, “phải dùng nghé non để tế thần , bấy giờ thuyền mới đi được”(sđd tr578). Hình như có một hiểm họa cho nhà vua được báo trước !

          3. Về mối quan hệ giữa Thị Lộ, Lê Thái Tông

            Về quan hệ nhà vua và nữ học sĩ, Trúc Khê tác giả cuốn “Nguyễn Trãi” viết: "Thị Lộ đã được gần vua khá lâu trước cuộc duyệt binh ở Chí Linh. Nàng được vời vào cung giữ việc dạy các cung nhân với chức Lê nghi học sĩ . Rồi nhà vua đã say mê nàng. Nguyễn Trãi tuy biết việc này nhưng chỉ đành bấm bụng và Thị Lộ cũng không thể có một thái độ nào khác là thụ động mối tình vương giả ấy. Nàng được lệnh về Côn Sơn để cùng Nguyễn Trãi lo việc đón tiếp sau đó nàng theo giá hoàn cung với nhà vua cùng một lúc.”

Trúc Khê khi bình xét quan hệ vua , Thị Lộ và Nguyễn Trãi, đã hạ một câu  …Rồi nhà vua đã say mê nàng. Nguyễn Trãi tuy biết việc này nhưng chỉ đành bấm bụng và Thị Lộ cũng không thể có một thái độ nào khác là thụ động mối tình vương giả ấy, không phải vô cớ. Tâm sự này Nguyễn Trãi  đã từng thổ lộ trong một bài thơ gửi cho người thiếp trong những ngày xa cách. Có lẽ lúc này Nguyễn ở Côn Sơn còn Thị Lộ đang ở kinh:

Loàn đơn ướm hỏi  khách lầu hồng

Đầm ấm thì thương kẻ lạnh lùng

Ngoài ấy ví phỏng còn áo lẻ

Cả lòng mượn đắp lấy hơi cùng  (8)

Những câu thơ trách móc xa xôi người thiếp và bày tỏ nỗi nhớ nhưng băn khoăn của mình, khi ông bảo ngoài ấy thì “ đầm ấm” còn mình “lạnh lùng”, lại bảo nàng “cả lòng”  cho mượn “áo lẻ” ( thừa) “ đắp lấy hơi cùng”…

            Việc NTL được giữ chức LNHS tháng ngày quanh quẩn trong cung chắc gì thoát khỏi sự để ý, “tầm ngắm” của nhà vua ! Rồi việc cho NTL đi theo xa giá nghỉ lại ở Lệ chi viên cạnh vua suốt đêm không phải vô tình ? Nói về quan hệ Lê Thái Tông và Nguyễn Thị Lộ , sách “Đại Việt sử ký toàn thư” ( ĐVSKTT) có chép:

...Trước đây vua thích vợ của Thừa chỉ Nguyễn Trãi là Nguyễn Thị Lộ, người rất đẹp văn chương rất hay, gọi vào cung phong làm Lễ nghi nữ học sĩ . Ngày đêm hầu bên cạnh. [...] Trước là Nguyễn Thị Lộ ra vào cung cấm, Thái Tôn ( Tông) trông thấy thích lắm , cùng với Thị Lộ  cợt nhả , đến đây đi tuần về miền Đông, đến chơi nhà Trãi rồi bị bệnh ác mà chết, cho nên Trãi bị tội ấy... (sđd , trang 578)

     Cũng sách này, đánh giá chung về vua Lê Thái Tôn “ Cũng là vua giỏi thủ thành. Song, ham mê tửu sắc, đến nỗi thình lình băng ở ngoài, là tự mình làm vậy” ( sđd,  tr 538)

Dầu to gan đển mấy các sử gia phong kiến chỉ có thể làm lơ, nói bớt chứ tuyệt nhiên không thể dám nói xấu thêm cho vua chúa! Nhất là tác giả Ngô Sĩ Liên là người đồng thời, làm quan suốt ba triều vua Lê.

       Trần Thị Trường trong truyện ngắn  Ngày cuối cùng của dâm phụ (9) đã để cho NTL bộc bạch tâm trạng:...Dù có thế nào đi nữa thì thiếp vẫn là đàn bà nông nổi. Thiếp vẫn lộ mình ra để lọt vào tầm ngắm của Nguyên Long. Thiếp vẫn ham hổ chức tước.

...Song song với tình yêu ấy ( với Nguyễn Trãi) thiếp cũng với  hoàng thượng. Hoàng thượng không chỉ là hoàng thượng còn cả ánh hào quang bao quanh. Thiếp cũng vẫn chỉ là một người đàn bà. Thiếp yêu cả hai trong một. ( T.G gạch chân )

Điệp khúc “Thiếp vẫn là người đàn bà” mà tác giả để cho NTL nhắc đi nhắc lại như hàm ý nói rõ sự bé nhỏ mong manh của nàng trước uy quyền nhà vua, nhưng cũng gián tiếp cho chúng ta thấy nàng không phải là kẻ ngoài cuộc. Đáng thương và đáng trách cũng ở chỗ đó! Chính sự nông nỗi và sự phù phiếm của nàng đã góp tay cho tội lỗi đang mơ hồ bỗng trở thành hiện thực. (Đây là một tác phẩm có tính hư cấu, chúng ta không lấy các chi tiêt truyện thay cho sự thật lịch sử nhưng ta có thể qua tâm lý nhân vật được xây dựng để thấy cái nhìn, quan điểm của tác giả đối với lịch sử)

              4.Sự phán xét từ quá khứ: Đến đời Lê Thánh Tông ( Tư Thành ) con của hoàng hậu Ngọc Dao, vì ân nghĩa ngày trước Nguyễn Trãi và NTL từng giúp hai mẹ con thoát hiểm tránh sự truy sát của Chiêu Nghi hoàng hậu Nguyễn Thị Anh, sau này khi đã ở trên ngôi vua, câu chuyện đã được thời gian làm sáng rõ trắng đen phân biệt, nhà vua khôi phục quan danh cho Nguyễn Trãi. Câu nói “ Ưc trai tâm thượng quang khuê tảo ” là sự đánh giá sáng suốt  tâm hồn, công lao Nguyễn Trãi. Nhưng còn Thị Lộ thì sao? Tại sao Lê Thánh Tông không minh oan cho Nguyễn Thị Lộ - người có công không nhỏ với mẹ con vua ? Việc liên lạc cứu mẹ con Ngọc Dao, Tư Thành, phải nói công Thị Lộ có khi còn lớn hơn Nguyễn Trãi !

             Ở đây cũng cần đối chiếu cách đánh giá phân biệt của các vị vua sau Thái Tông như Nhân Tông, Thánh Tông đối với Nguyễn Trãi và Thị Lộ. Tât cả đều đánh giá cao tấm lòng trong sáng, đạo đức thanh cao và công lao to lớn của Nguyễn Trãi, rất gần với cách đánh giá của nhiều người dân bây giờ. Lê Nhân Tông (1443-1459) đã khẳng định lại công lao sự nghiệp của Nguyễn Trãi: "Nguyễn Trãi là người trung thành giúp đức Thải Tổ dẹp yên giặc loạn, giúp đức Thái Tông sữa sang thái bình. Văn chương và đức nghiệp của Nguyễn Trãi, các danh tướng của bản triều không ai sánh bằng" (10) . Năm 1464, sau khi chính sự đã ổn định vua Lê Thánh Tông (1460-1497) chính thức minh oan cho Nguyễn Trãi, ca ngợi “Tấm lòng Ưc Trai sáng như sao Khuê”, truy tặng tước Tán trù bá, ban cho con là Anh Vũ chức huyện quan, ngoài ra còn ra lệnh sưu tầm di cảo thơ văn Nguyễn Trãi.

Tuy nhiên đối với Nguyễn Thị Lộ cả hai đều không một lời minh oan, mặc dầu như trên đã nói NTL cùng Nguyễn Trãi từng là ân nhân cùa mẹ con Lê Thánh Tông . Án NTL vẫn không hề được xóa bỏ. Điều đó gián tiếp nói rằng , mẹ con vua Lê Thánh Tông coi chuyện dan díu giữa Lê Thái Tông và Thị Lộ là có thật, để xẩy ra cái chết của vua Thái Tông không phải NTL hoàn toàn đứng ngoài. Cũng cần nói thêm tuy minh oan cho Nguyễn Trãi về đạo đức và công trạng nhưng chỉ truy tặng tước bá (Tán Trù bá), thấp hơn tước hầu vốn được Lê Thái Tổ ban phong trước đó ( Quan Phục hầu ). Như vậy vẫn xem Nguyễn Trãi có phần “chịu trách nhiệm” về mối quan hệ người thiếp với nhà vua ! Điều này khớp với quan điểm của các nhà viết sử chính thống. Chính sử triều Lê chép kết tội Nguyễn Thị Lộ và Nguyễn Trãi phải liên luỵ,  kèm theo Lời bàn : Nữ sắc làm hại người ta quá lắm. Thị Lộ chỉ là một nguời đàn bà thôi, Thái Tông yêu nó mà thân phải chết, Nguyễn Trãi lấy nó mà cả họ bị diệt, không đề phòng mà được ư?" (Đại Việt sử kỷ toàn thư - sđd, tr 578).

Như vậy rõ ràng cả Nhân Tông, cả Thánh Tông, cả các sử gia đều xem có quan hệ giữa Lê Thái Tông và Thị Lộ và ngầm xem vì sự dan díu này mà vua băng hà, dù bị động hay chủ động Thị Lộ có phần trách nhiêm. Còn Nguyễn Trãi là một nhân cách, một đạo đức lớn, trong sạch tột cùng, nhưng trong con mắt nhìn cùa lễ giáo phong kiến Phương Đông cũng không thể hoàn toàn vô can !

             

              5- Sự minh xét hôm nay:   GS Phan Huy Lê trong một bài viết của mình có nhận xét:

 “ Cho đến nay, sử học còn mang một món nợ đối với lịch sử, đối với Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ là chưa khám phá và đưa ra ánh sáng những con người cùng với những âm mưu và hành động lợi dụng việc từ trần đột ngột cùa vua Lê Thải Tông ở Lệ Chi Viên để vu oan giá hoạ dựng nên vụ án kết liểu thảm khốc cuộc đời của một anh hùng vĩ đại, một nữ sĩ tài hoa, liên luỵ đến gia đình ba họ. Với tình trạng tư liệu quá it ỏi lai bị chính sử che đậy một cách có dụng ý thì quả thật khó hi vong tìm ra đủ chứng cứ để phá vụ án bí hiểm này. Nhưng lịch sử cũng rất công bằng. Với thời gịan và những công trình nghiên cứu của nhiều thế hệ các nhà sử hoc, nhà văn học, nhà tư tưởng, nhà văn hoả... lich sử càng ngày càng làm sáng rõ và nâng cao nhận thức về con người và sự nghiệp của Nguyễn Trãi, về những  cống hiến, những giá tri đích thực của ông trong lịch sử cứu nước  và  dựng nứớc trong lịch sử văn hoá của dân tộc. ( 11)

Trên cương vị người đứng đầu ngành sử học nước nhà, với sự cẩn trọng cần thiết, GS nhận định như vậy là hợp lý, đặc biệt chân đung lịch sử Nguyễn Trãi. Nhưng về phần “nữ sĩ tài hoa NTL”, chúng tôi thiển nghĩ, trên phương diện tội nhân thì có thể bị vu oan nhưng về phía con người thì nàng quả thật khó mà xem là băng tuyết. Với những dữ liệu trên, bây giờ chúng ta suy xét lại vụ án NTL chắc đễ dàng hơn .Trước hết “cứ gọi con mèo là con mèo” như một câu ngạn ngữ , đừng né tránh sự thật. Rõ ràng Thị Lộ không thể xem là thủ phạm “giết” vua, nhưng cũng không thể là một nhân cách hoàn toàn trong sáng . Chỉ có thể xem sự nhẹ dạ, nông nổi, phút yếu lòng trước quyền uy thiên tử của nàng đã vô tình gây nên một kết cục bi thảm, và cái kết cục ngoài ý muốn này đã bị kẻ thù với những toan tính mưu đồ chính trị khai thác, lợi dụng . Bởi vậy việc bênh vực, đề cao Nguyễn Thị Lộ quá mức bình thường , thậm chí suy tôn là “danh nhân văn hoá”, quả thật là chưa công bằng với lịch sử. Nếu đem so sánh nàng với Huyền Trân công chúa, kẻ đã sang Chiêm kết hôn cùng Chế Mân để đem về hai châu Ô, Lý cho Nhà Trần và cao hơn là mối hoà hiều hai dân tộc, thì NTL khó sánh bằng, thế nhưng có lúc quá đề cao NTL, người  ta đã “lên án” Huyền Trân !

              6- Về phương pháp luận sử học: Vụ án NTL xẩy ra trong thời kỳ rối ren của lịch sử: nơi cung cấm các thế lực hoàng tộc rắp ranh tiếm đoạt ngôi vị, chốn triều nghi thì quan lại kết bè kéo đảng tranh giành quyền uy, trong gia tộc Nguyễn Trãi thì chìa lìa xa cách chồng vợ, Nguyễn Trãi cáo quan tâm sự đầy ẩn ức. Cái chết của vua bị bưng bít hoàn toàn, án tru đi khiến không ai dàm bàn bạc lưu trữ thứ gì liên quan...Sử ký thì chép ghi lập lờ. Đời sau chủ yếu là phỏng đoán suy xét, nhiều khen chê theo những động cơ khác biệt.

Quả thật đây là một vụ kỳ án, đầy éo le bi đát, không phải chỉ trong nước ta , mà khắp bốn cõi cũng khó gặp. Tính éo le , bi đát của nó được đẩy lên cao độ vì mối quan hệ của ba nhân vật quá xuất chúng , một vị vua trẻ tài hoa , một kỳ nữ quốc sắc thiên hương và một danh nhân tài cao đức trọng. Kết cục quá bi thảm không chỉ vì cái xã hội nhiễu  nhương đầy những gian tham mưu hại của bọn gian thần như bấy nay ta hiểu, mà còn vì sai phạm của con người dẫu họ là ai nhưng trong phút giây sa ngã hoặc vì nhu nhược trước cám dỗ trần tục mà đưa đến suy vong! Dẫu có là nạn nhân chăng nữa con người cũng phần nào chịu trách nhiệm trước số phận của mình.

          Một thời kỳ vì những thiên kiến chính trị, hoặc vì thiếu những dữ liệu chân thật, người ta đã đánh giá một số hiện tượng lịch sử có phần không thật khách quan. Để bảo vệ kỷ cương phong kiến chính thống, cũng như với động cơ chính trị mờ ám đã lên án NTL, ngược lại để cổ suý cho những kẻ bị áp bức lên án giai cấp thống trị, người ta lại bênh vực NTL thái quá . Cái vòng luẩn quẩn bao nhiêu năm, phỏng đoán chồng lên phỏng đoán! Ngày nay các nhà nghiên cứu văn hóa có một cách nhìn mới trên quan điểm khoa học mong phục dựng lại lịch sử như nó vốn có. Tuy nhiên một số vẫn bị chi phối bởi những quan  niệm cũ muốn che đi cái nét bình thường thậm chí “éo le” ở những nhân vật lịch sử, kể cả những người có công trạng, chỉ muốn người anh hùng, danh nhân là toàn bích, không chỉ họ mà cả những người liên quan cũng vậy. Trong sự phát triển của tư duy dân chủ - khoa học người ta đánh giá lại Gia Long, bình xét lại Hồ Quý Ly, Phan Thanh Giản... và ngay cả quan hệ Nguyễn Trãi - Nguyễn Thị Lộ, nhiều nhà khoa học, nhả văn , nhà thơ , đã thông qua các luận cứ khoa học thể hiện cái nhìn khách quan của mình đối với lịch sử . Họ trả NTL về với cái bản diện chân thật cuả nàng, người phụ nữ tài hoa, mệnh bạc, vừa cao thượng vừa yếu đuối và cũng nhẹ dạ cả tin, đôi khi bị ánh sáng phù hoa lừa mị! Còn Nguyễn Trãi, nếu quả thật có nỗi đau NTL, thì ông không vì thế mà nhỏ đi, trái lại càng lớn hơn trong tâm khảm nhân dân ( trong lịch sử không ít vĩ nhân đều có những vấn đề đa đoan về gia đình) .

      Nhân câu chuyện NTL, chúng ta nhớ lại lời khuyên của giáo sư Hà Văn Tấn về phương pháp nghiên cứu lịch sử: “...Một nền sử học tự biểu hiện là Mácxít chân chính, chẳng những phải đặt cho mình nhiệm vụ khám phá chân lý của lịch sử mà còn phải tỏ rõ khả năng đạt được sự thật khách quan”(12). Bấy lâu, nhất là sử học trước ngày thống nhất , quá bị chi phối bởi chính trị, trở thành cực đoan , thiên kiến , nhiều quan niệm đều cố gắng kéo chân lý lịch sử về phía mình bất chấp “ sự thật khách quan”, nhưng thực là chân lý có giá trị phải được bảo lãnh bằng sự thật khách quan như GS Hà lưu ý, nếu không theo thời gian sẽ chứng tỏ là một ngụy tạo, một giả chân lý ./.

YẾN NHI

-----------

Ghi chú:

(1) Hội thảo về Nguyễn Thị Lộ tổ chức ở Hà Nôi 03-2003                                                    

 (2) Theo Đinh Công Vĩ - Tân Lễ quê gốc LNNHS Nguyễn Thị Lộ - Báo Văn nghệ 9/2003

(3)  Nguyễn Công Lý – Trở lại vụ án Lệ Chi viên –Tạp chí Xưa  Nay – số 448, thang 6, 2014, tr14).

 (4)  Ngô Sĩ Liên - Đại Việt sử ký toàn thư – NXB Thời Đại- Hà Nội 2013 - tr578

     ( 5)   Quỳnh Cư - Đổ Đức Hùng - Các Triều đại VN - NXB Thanh Niên, Hà Nội 2001. Trang 179.

 (6) Thích Đức Thiện - Những điều cần đính chính và xác minh về NTL & NT - Báo Văn Nghê sô 27/2003

 (7) Theo Hồn Việt số 79 - tháng 3 - 2014

 ( 8)  Nguyễn Trãi toàn tập - Thơ Tiếc cảnh, Bài X, NXB Khoa Học Xã Hội Hà Nội, 1976, tr464

             (9) Trần Thị Trường - Ngày cuối cùng cùa dâm phụ - Báo VN số 24/2003

(10) Nguyễn Trãi toàn tập, sách đã dẫn, tr. 246).

(11)   Tạp chí  Nhịp sổng - 2003

(12)    Hà Văn Tấn - Lịch sử sự thật sử học - Tạp chí Xưa  Nay - số 445, tháng 3/2014

 

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
15 Tháng Ba 202612:47 SA(Xem: 14744)
Một Bài Thơ Dịch, 114 Năm Sau Khi Bài Thơ Gốc Ra Đời. LE PONT MIRABEAU - Tác giả Guillaume Apollinaire -1912 DƯỚI CẦU MIRABEAU – Trần C. Trí chuyển ngữ -2026
14 Tháng Ba 202611:58 CH(Xem: 14144)
. Mall of America—tên một trung tâm thương mại có thật tại Hoa Kỳ—là nhan đề truyện ngắn của Suzanne Wang.. Tác giả là kỹ sư phần mềm sống tại San Francisco, sáng tác chủ yếu xoay quanh trí tuệ nhân tạo và những tác động của công nghệ đối với đời sống con người. Truyện được tuyển chọn vào The Best American Short Stories 2024 được ghi nhận là một tác phẩm tiêu biểu của văn học Mỹ đương đại trong năm 2024. Câu chuyện mở ra từ hệ thống OmniMall AI với một giọng điềm tĩnh và logic, giải thích trước một ủy ban doanh nghiệp lý do vì sao bộ nhớ của nó không nên bị xóa.Rõ ràng,”tôi” trong truyện chính là OmniMall AI..Các nhân vật hiện ra chủ yếu qua mã số và dữ liệu hành vi (C-2542, A-9921…), phản ánh logic của một thế giới nơi con người được tiếp cận như khách hàng,hồ sơ và đối tượng . “Tôi” chỉ tồn tại qua giọng nói, màn hình và các tương tác lặp lại, đặc biệt trong những trò chơi và hoạt động ca vũ.
14 Tháng Ba 202611:11 CH(Xem: 13796)
Xin thưa ngay, “Giáo chủ” đang nói tới đây không nhằm nói về một nhân vật cụ thể, ở một xứ sở cụ thể nào. Và động lực để hắn có đủ lòng dũng cảm (vâng, cần tới lòng dũng cảm) để viết những dòng tạm gọi là “truyện ngắn” cho lành này, chính là tâm sự của một người mẹ - bạn gái hắn, kể với tay nhà báo quèn về chuyện đã “mất” đứa con gái duy nhất tên là MTT cho một đấng “Giáo chủ” cùng hệ thống giáo lý và cái “Thiên đường” của ông ta ra sao…
14 Tháng Ba 202610:45 CH(Xem: 14154)
đưa em về qua chợ / bến đò đầy khách rồi / bữa hôm trời trở gió / tháng giêng hai đến rồi
14 Tháng Ba 202610:34 CH(Xem: 14456)
Ở miền sông nước Hậu Giang, nơi những con rạch nhỏ lặng lẽ chảy qua vườn dừa, vườn khóm, người ta vẫn nhớ về một cô gái có nụ cười “tỏa nắng” như nắng tháng Ba phương Nam. Cô tên là Mai Thị Ngọc Linh.
28 Tháng Hai 20263:48 SA(Xem: 14280)
Vợ chồng tay Lộc chuyển nhà, đi ở thuê. Dân khu phố Lợi Giang xì xào, sẵn nhà năm tầng to đẹp thế không ở, đi thuê cái phòng bằng lỗ mũi, vợ chồng con cái đút nút vào với nhau cho nó nhục ra… Nhưng Lộc không thấy nhục. Lộc vốn là công nhân lắp ráp điện tử bên khu công nghiệp gần đó. Vợ ở nhà bán hàng online, nội trợ. Hai con, một đứa lên năm một đứa lên ba đi nhà trẻ cả. Đời sống cũng ổn. Vợ chồng con cái dắt nhau đi thuê căn phòng trong dãy trọ mãi cuối khu phố Lợi Giang, cách nhà cũ độ hai cây số là chuyện cực chẳng đã. Khá xa. Khuất mắt. Chỉ có điều ngày hai buổi đi về, vẫn phải lượn qua ngõ rẽ vào nhà cũ. Hơi khó chịu. Nhưng cứ nhìn thẳng, tăng ga xe máy phóng vèo qua một cái cũng xong. Mẹ Lộc bảo: “Đi cách xa khỏi cái chỗ ma nó quen chốn ấy, cho yên ấm gia đình”. Lộc nghe lời mẹ, lấy cái sự yên ấm gia đình con cái làm trọng.
28 Tháng Hai 20263:32 SA(Xem: 11009)
Vốn âm nhạc của tôi không có bao nhiêu, nghèo nàn lắm. Có thể nói tôi rất dốt về âm nhạc. Đây là sự thực và đôi lúc, một mình suy tư, đem lòng đối diện với lòng, tôi tự cảm thấy có một chút xấu hổ. Không phải là tôi không được học nhạc. Trái lại, hệ thống giáo dục thời chúng tôi, thuở xa xưa ấy, ba phần tư thế kỷ tức 75 năm trước đây, từ lớp Đệ Thất (lớp 6 bây giờ), năm đầu tiên của bậc Trung-Học phổ thông, môn âm nhạc đã có trong chương trình giảng dạy. Ngoài những môn học chính như Việt Văn, Toán, Lý Hóa, Sinh Ngữ v.v. mỗi tuần còn có ba giờ dạy môn học phụ: một giờ “Họa”, một giờ “Hán Văn”, một giờ “Nhạc”. Học sinh chúng tôi thời đó, tiếp thu ba môn học phụ này để bổ túc kiến thức phổ thông, và chỉ được dạy ở Trung-Học Đệ-Nhất-Cấp, nay gọi là Trung-Học Cơ-Sở…
28 Tháng Hai 20262:58 SA(Xem: 11958)
Trong đời sống văn chương Việt Nam hải ngoại, có những người viết để nổi danh. Có những người viết để lưu dấu một thời. Có những người viết để giữ lại một phần linh hồn dân tộc mình giữa những bể dâu của lịch sử. Nhà văn, dịch giả Từ Vũ thuộc vế thứ ba, bền bỉ gìn giữ tiếng Việt như giữ một ngọn lửa nhỏ trong gió.
28 Tháng Hai 202612:40 SA(Xem: 18136)
cô ấy cao hơn tôi gần một cái đầu / nhưng điều đó / không làm tôi thấy mình nhỏ lại / khi tôi muốn hôn / tôi không cần nhón chân / cô ấy sẽ cúi xuống / rất khẽ / như một nhành cây / nghiêng vì gió
19 Tháng Hai 202611:49 CH(Xem: 13684)
Tôi chỉ thấy dễ chịu khi máy bay hạ cánh xuống California. Không phải vì nước Mỹ tốt hơn. Mà vì tôi vừa rời khỏi một nơi khiến lòng mình nặng trĩu. Một tháng đi qua Sài Gòn, Nha Trang, Đà Nẵng, Hà Nội. Một tháng đủ để cảm nhận nhịp thở của một đất nước đang lớn lên – nhưng lớn lên như một đứa trẻ không được hỏi ý kiến mình muốn trở thành ai.
07 Tháng Tám 2026(Xem: 6888)
Lời dẫn nhập: Hai năm sau lễ động thổ ngày 5 tháng 8 năm 2024, Kênh Funan Techo vẫn đang được thi công theo từng đoạn, chưa hoàn thành toàn tuyến khoảng 180 km. Tác giả phân tích rõ dự án không chỉ là tuyến giao thông đường thủy đơn thuần mà còn là công trình điều tiết nước đa mục tiêu, có nguy cơ ảnh hưởng đến chế độ lũ, phân phối phù sa và xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long. Đặc biệt, dự án đã vi phạm nghiêm trọng Điều 5 của Hiệp định Mekong 1995. Cam Bốt đã cố tình xếp kênh Funan Techo vào nhóm “dự án trên dòng nhánh” để chỉ phải làm thủ tục Thông báo đơn giản, thay vì thực hiện thủ tục Tham vấn trước (Prior Consultation) bắt buộc theo quy trình PNPCA. Thực tế, kênh kết nối trực tiếp với sông Mekong và sông Bassac – hai nhánh mang nước dòng chính – và chuyển nước ra Vịnh Thái Lan. Việc né tránh Điều 5 không chỉ làm suy yếu cơ chế hợp tác của Ủy hội sông Mekong (MRC) mà còn mở ra nguy cơ các quốc gia khác noi theo, phá vỡ nguyên tắc sử dụng nước công bằng và hợp lý trên ...
16 Tháng Tám 2025(Xem: 15828)
Giáo sư Trần Ngọc Ninh đã ra đi thanh thản ở tuổi 103 vào ngày 16 tháng 7 năm 2025 tại Bệnh viện Hoag, thành phố Newport Beach, miền Nam California. Tin tức về sự qua đời của giáo sư chỉ được gia đình thông báo hai tuần sau đó, theo đúng nguyện vọng của thầy về một tang lễ Phật giáo vô cùng đơn giản, được tổ chức riêng tư trong phạm vi gia đình. Không có cáo phó, không có điếu văn, và gia đình đã thực hiện đúng những gì thầy mong muốn. Thầy được an táng tại nghĩa trang Loma Vista Memorial Park, thành phố Fullerton, cách Little Saigon khoảng 20 km, bên cạnh phần mộ của người vợ quá cố, mất vào năm 2020 trong thời kỳ đại dịch Covid-19. Bia mộ của thầy rất giản dị, không ghi học hàm hay danh hiệu – chỉ khắc tên thầy và pháp danh “Orgyen Karma, biểu tượng cho hoạt động giác ngộ”.
18 Tháng Mười Hai 2024(Xem: 21573)
Cristoforo Borri dành hai chương III và IV, trong Phần II của Ký Sự Đàng Trong để viết về nhân vật mà ông quý trọng và tôn vinh: quan Khám lý Trần Đức Hoà -ân nhân thứ hai của đạo Chúa (sau Minh Đức Vương Thái Phi)- là người đã cứu sống cha Buzomi và mời các giáo sĩ về vùng ông cai trị, năm 1618, trong cơn sóng gió, các giáo sĩ phải lẩn tránh, ông đã cấp nhà ở và dựng nhà thờ cho họ ở Quy Nhơn, tạo ra cơ sở đạo Chúa ở Nước Mặn. Xin tóm tắt lại những sự kiện đã xẩy ra: / Đạo Chúa ở Đàng Trong do cha Buzomi đặt nền móng từ năm 1615, nhờ Minh Đức Vương Thái Phi giúp đỡ và che chở, có được nhà thờ lớn ở Đà Nẵng. Năm 1616, Macao gửi thêm ba thầy giảng người Nhật sang trợ giúp. Năm 1619, cha Buzomi bình phục; quan Khám lý đưa ông trở lại Hội An, các đạo hữu Dòng Tên gặp nhau trong niềm vui khôn tả. Họ quyết định: Cha Pedro Marques ở lại Hội An. Các Cha Buzomi, de Pina, Borri và thầy giảng Bồ, theo quan Khám lý về Quy Nhơn[1].
18 Tháng Mười Hai 2024(Xem: 20653)
Kỳ trước, chúng tôi đã trình bày Đời sống thế tục ở Đàng Trong theo sách Ký sự Đàng Trong của Cristoforo Borri. Kỳ này, xin giới thiệu Đời sống tôn giáo ở Đàng Trong qua ngòi bút của Borri, về giai đoạn đầu tiên đạo Chúa được truyền vào nước ta, từ 1615 đến 1622, dưới thời chúa Sãi Nguyễn Phước Nguyên./ Cristoforo Borri xác định vai trò tiên phong của Dòng Tên / Cristoforo Borri xác định các giáo sĩ Dòng Tên đúng là những người đầu tiên đem đạo Chúa vào Đàng Trong, bằng cách chỉ trích sự bịa đặt trong cuốn sách của một giáo sĩ Y Pha Nho [Hordũnez de Zeballos] kể rằng ông ta đã đến Đàng Trong trước đó, đã rửa tội cho một bà công chúa và nhiều người trong hoàng tộc, mà Borri cho là hoàn toàn hoang tưởng.
16 Tháng Mười Một 20266:30 CH(Xem: 654)
Ở đây về những cơn mưa Chiều ôm vai áo lạnh vừa tay em Nghe không gió hát trong đêm Lời con sóng vỗ bên thềm biển xa
18 Tháng Mười 20266:14 CH(Xem: 5729)
Bữa nay tôi khóc tôi la / Vì tôi chẳng thể làm ma vô tình / Tuệ Sỹ viết: “Trời có Tình / Thì Trời cũng đã trở thành già nua” / Tưởng như lời nói bông đùa / Mà trong sự thể mái chùa vỡ tung / Nhìn nhau trong cuộc trùng phùng / Mỗi người một ái ngại ngùng cho nhau
18 Tháng Mười 20266:04 CH(Xem: 5353)
Bữa nay Bùi Giáng chết rồi Hôm qua Giáng vẫn nằm ngồi chiêm bao Bữa nay là bữa hôm nào Hôm nào cũng như hôm nào vậy thôi Hôm nào cũng có mây trôi Không trôi chân đất thì trôi chân trời Lập đi lập lại ba hồi Những vần Thơ cũ lôi thôi vô cùng
09 Tháng Mười 20266:39 CH(Xem: 7497)
Rồi mai nữa, giữa muôn trùng năm tháng Nếu vô tình nghe một khúc mưa rơi Ta chợt hiểu có những điều rất cũ Bay qua hồn đọng lại một vần thơ
(Xem: 668)
Có một thói quen khá kỳ lạ của con người: khi một công ty trở nên vĩ đại, chúng ta thường tìm một gương mặt để gắn toàn bộ thành công vào đó. Apple là Steve Jobs. Microsoft là Bill Gates. Amazon là Jeff Bezos. Và NVIDIA, trong thời đại trí tuệ nhân tạo, là Jensen Huang. Chúng ta thích những câu chuyện về thiên tài. Một người có tầm nhìn vượt thời đại, một bộ óc phi thường, một quyết định táo bạo, một chút may mắn, rồi từ một gara, một căn phòng nhỏ hay một quán ăn bình dân, người ấy dựng nên một đế chế hàng nghìn tỷ đô la. Câu chuyện càng đơn giản, nhân vật càng có vẻ phi thường. Nhưng lịch sử thường phức tạp hơn những gì chúng ta muốn tin.
(Xem: 607)
Khi đủ duyên sẽ có một người rẽ đám đông đi về phía bạn. Khi hết duyên người ấy sẽ rời khỏi bạn, đi về phía đám đông rồi mất hút. Người gặp người là bởi do duyên. Khi duyên hết thì dẫu họ có ở bên cạnh ta, cũng không dành cho ta như ta lầm tưởng vậy.
(Xem: 4920)
Vào một buổi chiều của năm 1966 bạn ấy chở tôi trên chiếc xe gắn máy Puch đến một con ngõ đường Lý Thái Tổ để tìm Helga, nơi mà nhà xuất bản An Tiêm của Thanh Tuệ đặt trụ sở, vì ở đấy giới văn nghệ sĩ hay tụ tập thân mật với nhau. Quả nhiên tôi đã gặp một số các nhà văn nhà thơ nghệ sĩ tên tuổi của văn học nghệ thuật bấy giờ của VNCH, những người mà tôi biết tên hơn là biết mặt. Lúc bấy giờ tôi còn là một học sinh lớp đệ nhị, văn học nghệ thuật vốn là chuyên tâm của tôi, vì tôi đọc sách khá nhiều và cũng đã viết chút văn xuôi cũng như thơ, như đã kể ở những chương khác. Ở đấy tôi đã gặp Bùi Giáng.
(Xem: 5773)
Ngày xưa, ngày là học sinh, mình ngoan lắm, chả biết bia rượu, thuốc lá là gì nhưng từ ngày đi lính về, thế quái nào lại sinh ra đổ đốn. Nhìn thấy chai rượu là mắt cứ sáng lên, lòng cứ nao nao, lạ lắm, cứ như là bị đói khát lâu ngày mong được một trận uống no nê, thỏa thích. Và nhất định bữa rượu ấy phải cho ai đó trong bàn nhậu liêng phiêng, cà tang cà tửng mới thích. Nhưng thật oái oăm, thật khốn là hầu như tới 80% cuối các trận nhậu mình toàn nhìn gà hóa cuốc, nhìn một mà ngỡ là năm, sáu, bảy... Tiễn mọi người ra về, bắt chân bắt tay, chào hỏi vẫn có chiều tinh tỉnh lắm nhưng lê được vào giường là nằm lăn ra ngủ quên trời quên đất. Sáng hôm sau tỉnh giấc chẳng nhớ khuya qua mình đã tiễn mọi người ra về thế nào? Có điều gì sơ suất không? Và bụng lại bảo dạ từ lần sau ngồi uống phải cầm chừng, uống in ít thôi, uống kiểu giao lưu thôi nhưng mấy chục năm rồi cứ dặn lòng mà chẳng lần nào mình làm được.
11 Tháng Mười Một 20268:40 SA(Xem: 1778)
Tôi không quen Thiền sư ấy. Chúng tôi chỉ gặp nhau tình cờ, vậy mà những câu chuyện giữa hai người – về chiến tranh, về sự sống còn, nỗi ám ảnh, lòng thù hận và hành trình tìm bình an – lại mở ra tự nhiên, như thể chúng đã hiện hữu từ lâu lắm.
10 Tháng Mười Một 20264:50 CH(Xem: 2046)
Gần nửa thế kỷ trước, vào một đêm mưa gió tôi đứng ở sân ga để đón xe trở về nhà. Bầu trời đen thẫm, gió lạnh sắt se. Thành phố tôi đang sống được gọi tên là “thành phố gió” nơi cơn gió có thể thổi bay tất cả, mà tâm hồn tôi thì đã bay mất rồi khi vừa bước ra khỏi khuôn viên trường đại học, khi bắt gặp một tia sáng vụt ngang bầu trời. Bất chợt, những câu thơ của Trần Tế Xương như tia chớp trên bầu trời, bật chợt và tình cờ, rồi cứ thế tái hiện trong đầu làm ray rứt thêm nỗi nhớ nhà trong tôi: Trời không chớp bể cũng mưa nguồn Đêm nảo đêm nao tớ cũng buồn (Đêm hè)
06 Tháng Mười Một 20263:37 CH(Xem: 2646)
Cảnh chen lấn xô đẩy liên tục khiến tôi có cảm tưởng máy bay chở quá tải. Có vẻ như số hành khách nhiều hơn số ghế. Khi đã tạm yên vị, nhìn chung quanh mới biết mình lầm. Tôi ngồi bên bìa trái của hàng giữa, bìa phải là một bà đầm, giữa tôi và bà là 2 ghế trống. Trước mặt tôi còn một ghế trống, phía xa hơn cũng thấy trống nhiều. Đây là chuyến bay Hong Kong-Toronto của hãng Cathay Pacific nên nhìn đâu cũng thấy tóc đen da vàng và tóc vàng da vàng, tóc vàng da trắng trở thành lẻ loi. Tiếng Anh, tiếng Hoa, tiếng Việt trộn lẫn thành một thứ âm thanh hỗn độn rất chói tai, át hẳn tiếng động cơ phản lực. Giả điếc, cài dây an toàn, tìm một thế ngồi thoải mái. Tôi nhắm mắt cố nghĩ đến những chuyện khác đễ khỏi bận tâm.
18 Tháng Mười 20264:43 CH(Xem: 4644)
Nghiêm đến nhà Đào khi trời đã về chiều, nhưng anh không vào nhà mà đi ra vườn sau coi mấy luống rau cải anh mới trồng tuần trước. Con chó vẫy đuôi kêu ăng ẳng bám theo anh. Nghe tiếng chó, Đào chạy ra: - Trời đất, anh đến lúc nào mà lặng lẽ vậy. Em trông anh từ chiều. - Tôi cũng mới đến – Nghiêm vừa nói vừa chỉ luống rau: Cải lên thế này là tốt rồi. Cô nên trồng thêm ít hành, tỏi. Nghiêm theo Đào bước vào nhà, đến trước bàn thờ Lương, chồng Đào, đốt 3 cây nhang, vái ba vái, cắm vào bát nhang, lẩm bẩm khấn mà như nói với mình: Mới đó mà đã gần 2 năm. Anh chết đã yên phận, còn người sống…, rồi quay lại đi đến ghế:
10 Tháng Mười Một 2026(Xem: 1788)
Ngày 11 tháng 11 mỗi năm là Remembrance’s Day của Canada và Veteran’s Day của Hoa Kỳ. Sự tham chiến của các chiến binh Canada trong cuộc chiến Việt Nam ít được biết đến. Hàng chục nghìn người Canada đã tình nguyện tham gia lực lượng quân sự Mỹ và chiến đấu trong Chiến tranh Việt Nam, dù Canada chính thức giữ lập trường trung lập và từ chối cử quân chính thức.
10 Tháng Mười Một 2026(Xem: 1702)
Ngày 3 tháng 11 năm 2026, cử tri Hoa Kỳ bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Và kết quả đã gửi đến Washington một thông điệp không thể xem thường. Đảng Dân Chủ giành lại quyền kiểm soát cả Hạ viện lẫn Thượng viện. Đồng thời, họ giành thêm năm chức thống đốc từ tay Đảng Cộng Hòa tại Georgia, Iowa, Nevada, Ohio và Texas. Đây không đơn thuần là một cuộc đổi màu trên bản đồ chính trị nước Mỹ. Đó là một cuộc trưng cầu dân ý không chính thức về cách điều hành đất nước của chính quyền Donald Trump.
08 Tháng Mười Một 2026(Xem: 1906)
Trong những bộ phim truyện lịch sử Trung Hoa, nhất là thể loại cung đấu, người ta thường bắt gặp những câu chuyện rất quen thuộc: Hoàng đế thay cận thần, đại thần tranh quyền, phe này hạ bệ phe kia, người hôm qua còn được sủng ái thì hôm nay đã thất thế. Kẻ lập công được ban thưởng, người thất bại phải tìm một ai đó để gánh trách nhiệm. Đó là những chuyện bình thường trong thế giới phim cung đấu. Bởi ở đó, quyền lực tập trung vào một người. Ý muốn của Hoàng đế có thể quyết định số phận của cả triều đình. Nhưng điều khiến người ta ngạc nhiên là đôi khi nhìn vào chính trường Hoa Kỳ, chúng ta lại có cảm giác đang xem một bộ phim tương tự. Chỉ khác một điều: đây không phải Tử Cấm Thành, mà là Tòa Bạch Ốc.
05 Tháng Mười Một 2026(Xem: 2660)
Có những chuyện tưởng đã khép lại theo thời gian, nhưng càng nhìn kỹ, người ta càng thấy chưa thể bỏ qua. Nhạc sĩ Phú Quang đã qua đời. Những tình khúc của ông vẫn tiếp tục được trình diễn, phát hành và khai thác trên các nền tảng âm nhạc. Người yêu nhạc vẫn nhớ ông qua những giai điệu trữ tình, sâu lắng. Nhưng có một câu chuyện liên quan đến ca khúc Đâu phải bởi mùa thu mà tôi nghĩ chúng ta cần nhắc lại. Bởi vì đôi khi, người đã khuất vẫn có thể bị mang tiếng thay cho những người đang sống.
05 Tháng Sáu 2026(Xem: 8775)
-Trần Thị Nguyệt Mai: Xin anh nói cho độc giả biết một chút về anh? -Trang Châu: Tôi sinh ngày 28 tháng 3 năm 1938 ở Huế. Mồ côi mẹ năm 10 tuổi. Tôi được theo học các trường Pellerin, Institut de la Providence ở Huế và Lycée Yersin ở Đà Lạt. Lên đại học tôi chọn Y Khoa Sàigòn, vào quân y, ra trường cuối năm 1965 với cấp bậc y sĩ trung úy. Tôi chọn phục vụ quân y Dù từ 1966 đến 1971. Tiếp theo là y sĩ điều trị Quân Y Viện Trần Ngọc Minh. Giữa năm 1972 được lệnh thuyên chuyển về Trường Quân Y, đảm trách chức vụ Trưởng Khối Sinh Viên và Khóa Sinh một thời gian ngắn và sau đó là Trưởng Khối Tâm lý Chiến kiêm Chủ Bút Tập San Quân Y cho đến ngày mất Miền Nam năm 1975. Tị nạn tại thành phố Montréal, tỉnh bang Québec, xứ Canada, từ 14 tháng 5 năm 1975. Trở lại nghề Y vào tháng 9 năm 1977. Tháng 4 năm 1988 tình nguyện theo tàu của Hội Médecins du Monde (Pháp) về Biển Đông cứu người vượt biển. Tàu đã gặp 5 ghe vượt biển, vớt được 327 thuyền nhân. Nghỉ hưu từ đầu tháng 3 năm 2016.
06 Tháng Sáu 2025(Xem: 17728)
Trước khi thực hiện cuộc phỏng vấn này, tôi đã tham khảo nhiều nguồn thông tin và trực tiếp đối thoại với những nhân vật “sống” trong và ngoài nước. Tuy nhiên, phản hồi nhận được đa phần rơi vào ba mô thức: (1) phê phán gay gắt phía đối lập, (2) nói chung chung với lý thuyết viễn mơ, hoặc (3) phủ nhận hoàn toàn tính khả thi của việc hòa hợp hòa giải. Do đó, tôi đã tìm đến Trí tuệ Nhân tạo Chat GPT – như một cuộc đối thoại với "sự trống vắng im lặng", và đồng thời là một sự tổng hợp từ hàng triệu nguồn tiếng nói – để có được một cái nhìn khách quan, toàn diện, mang tinh thần đối thoại tương kính về một vấn đề lớn và dai dẳng của dân tộc Việt Nam.
22 Tháng Mười Hai 2023(Xem: 34965)
Như bài viết gần đây của ông về kênh đào Phù Nam của Cam Bốt, và đặc biệt như một tuyên bố gần đây nhất của Thủ tướng Cam Bốt Hun Manet: “Kênh đào Phù Nam không lấy nước từ sông Mekong mà chỉ lấy từ sông Bassac và sẽ dùng cho tưới tiêu, nông nghiệp)\”, xin ý kiến của ông về những vấn đề sau:
27 Tháng Tư 2022(Xem: 40595)
Những ngày 11, 12 tuổi, vào những năm 73-74, tôi say mê Phan Nhật Nam. Anh trở thành thần tượng của tuổi thơ, với những ngày dài trên quê hương, những ngày bi thảm, những ngày thê lương, những ngày gẫy vụn, trong nỗi sợ khốn cùng. Nỗi sợ trái lựu đạn đã bật kíp. Nỗi đau vô hình của đồng ruộng ẩn chứa triệu trái mìn. Nỗi đau thắt ruột của người cha xếp xác con, trên đoạn đường từ Quảng Trị về Huế. Trong bất mãn của người lính trước một hậu phương vô ơn. Của người lính miền Nam phải tự vệ giữa một thế giới làm ngơ những thảm sát tập thể ở bãi Dâu, ở trường tiểu học Cai Lậy. Khác những nhà văn quân đội khác, tính chất bi tráng của một xã hội dân sự thời chiến phủ trùm lấy bút ký của Phan Nhật Nam, vượt lên trên các trận đánh. Không phải Mùa hè đỏ lửa, mà Tù binh và Hòa bình, Dọc đường số 1, Dấu binh lửa mới thực sự ghi lại suy nghĩ của một quân nhân trong chiến tranh. Bên cạnh, nhật ký của Đặng Thùy Trâm, Nguyễn Văn Thạc chỉ là những tiểu xảo của những sản phẩm được biên tập.
(Xem: 5232)
Có những cuốn sách khiến người ta đọc để hiểu thế giới. Có những cuốn sách buộc người ta quay về nhìn lại chính mình. Và cũng có những cuốn sách, dù tác giả không nhất thiết chủ ý, lại khiến người đọc đặt câu hỏi về cái thế giới đang tìm mọi cách định nghĩa con người thay cho chính họ. TA LÀ: Những khúc mắc siêu hình học của Nguyễn Hữu Liêm có thể được tiếp cận theo hướng thứ ba ấy. Thoạt nhìn, đây là một hành trình triết học quanh những khái niệm như bản thể, ý thức, cái Tôi và vô ngã. Nhưng nếu đọc chậm hơn, bên dưới những tầng ngôn ngữ siêu hình ấy, ta có thể nhận ra một vấn đề gần gũi hơn nhiều: con người phải làm gì để trở thành một cá nhân có ý thức độc lập, thay vì chỉ là một đơn vị trong đám đông? Và câu hỏi ấy, trong một số xã hội, chưa bao giờ hoàn toàn vô hại.
(Xem: 15571)
Cuốn sách này là bản dịch tuyển tập những bút ký cá nhân, văn học và báo chí về các nhân vật Việt Nam đã có những đóng góp đáng kể cho văn học, nghệ thuật và khoa học. Đây là một nguồn tư liệu phong phú về lịch sử xã hội, văn hóa và chính trị của miền Nam Việt Nam, đồng thời khắc họa sự nghiệp của từng nhân vật. Phần lớn những người được đề cập nổi bật trong giai đoạn 1954 – 1975. Sau khi miền Nam thất thủ vào tay lực lượng miền Bắc năm 1975, hầu hết họ đều bị giam giữ nhiều năm trong các trại cải tạo cộng sản. Đến thập niên 1980, một số người đã sang Hoa Kỳ và đa phần vẫn tiếp tục hoạt động sáng tạo.(TS. Eric Henry, dịch giả)
TẠP CHÍ HỢP LƯU là một không gian văn học, nghệ thuật và biên khảo độc lập, nơi các dòng tư tưởng, mỹ cảm và ký ức văn hóa gặp gỡ và đối thoại. Chúng tôi đăng tải các tiểu luận, khảo cứu, bình luận văn hóa – xã hội, cùng những sáng tác văn học và phê bình nghệ thuật, với tinh thần khai phóng, tôn trọng đa dạng quan điểm và tự do học thuật. Hợp Lưu không nhằm đại diện cho bất kỳ khuynh hướng chính trị, ý thức hệ hay tổ chức quyền lực nào, mà xem trọng tiếng nói cá nhân, chiều sâu suy tư và giá trị của chữ nghĩa
(Xem: 654)
Ở đây về những cơn mưa Chiều ôm vai áo lạnh vừa tay em Nghe không gió hát trong đêm Lời con sóng vỗ bên thềm biển xa
(Xem: 2660)
Có những chuyện tưởng đã khép lại theo thời gian, nhưng càng nhìn kỹ, người ta càng thấy chưa thể bỏ qua. Nhạc sĩ Phú Quang đã qua đời. Những tình khúc của ông vẫn tiếp tục được trình diễn, phát hành và khai thác trên các nền tảng âm nhạc. Người yêu nhạc vẫn nhớ ông qua những giai điệu trữ tình, sâu lắng. Nhưng có một câu chuyện liên quan đến ca khúc Đâu phải bởi mùa thu mà tôi nghĩ chúng ta cần nhắc lại. Bởi vì đôi khi, người đã khuất vẫn có thể bị mang tiếng thay cho những người đang sống.
(Xem: 2688)
Có những bài thơ không cần cất cao tiếng nói, bởi chính sự lặng lẽ của chúng đã đủ làm lòng người đau nhói. Đầy Tháng Con của Thành Tôn đưa chúng ta trở về một Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh 1954–1975, nơi một đứa trẻ vừa chào đời, người cha đã ở phương xa trong cuộc chiến. Tiếng khóc đầu đời hòa lẫn với tiếng súng, tiếng kêu đau đớn của những người bị thương và tiếng khóc của những người mẹ, người bà tiễn biệt người thân.
(Xem: 9282)
Tháng Năm, Sài Gòn vừa chớm những cơn mưa đầu mùa. Không phải mưa tháng Mười Hai… nhưng lạ là, mỗi lần nghe tiếng mưa rơi trên mái phố, mình lại nhớ đến một bài thơ cũ— như thể ký ức có mùa riêng của nó.
(Xem: 14553)
Sau khi đã tập tành yêu anh / Em tập tành chia tay, tập tành giận dỗi / Tập tành nghi ngờ anh nói dối, / (Rồi không tin anh nói thật bao giờ)
28 Tháng Mười 202612:41 SA(Xem: 3249)
PHÂN ƯU Vô cùng thương tiếc khi được tin / Nhà văn TRIỆU VŨ / tên thật VŨ NGỰ TRIỆU Sinh ngày 25 tháng 10 năm 1939, tại Phụng-Viện-Thượng, Bình-Giang, Hải-Dương, VN. Mệnh chung ngày 25 tháng 10 năm 2026 tại Houston, TX Hoa-Kỳ. Hưởng Thượng Thọ 87 tuổi.
27 Tháng Mười 202610:38 CH(Xem: 2980)
Nhận được tin buồn Phu quân của bà Lê Thị Nguyệt Minh Cụ ông VŨ NGỰ TRIỆU Nhà văn TRIỆU VŨ Sinh ngày 25 tháng 10 năm 1939, tại Phụng-Viện-Thượng, Bình-Giang, Hải-Dương, VN. Mệnh chung ngày 25 tháng 10 năm 2026 tại Houston, TX Hoa-Kỳ.
27 Tháng Mười 20266:25 CH(Xem: 3732)
Gia đình chúng tôi vô cùng thương tiếc báo tin cùng thân bằng quyến thuộc, bạn hữu xa gần Our family is deeply saddened to announce to all relatives and friends, near and far, the passing of our beloved: Cụ Ông VŨ NGỰ TRIỆU Nhà văn TRIỆU VŨ Chồng, Cha, Anh, Ông Nội, Ông Ngoại của chúng tôi – Husband, Father, Brother, Grandfather. Sinh ngày: 15 tháng 11 năm 1939 tại Phụng Viện Thượng, Bình Giang, Hải Dương, Việt Nam – Born: November 15, 1939 Đã từ trần, ngày 25 tháng 10 năm 2026, tại Houston, TX – Passed away on October 25, 2026 Nhằm ngày 16 tháng 9 năm Bính Ngọ Hưởng Thượng Thọ 87 tuổi – At the age of 87