- Tạp Chí Hợp Lưu  Fountain Valley, CA 92708 - USA Điện thoại: (714) 381-8780 E-mail: tapchihopluu@aol.com
Tác Giả
Tìm đọc
Trang Nhà

LÀM THẦY THIÊN HẠ

30 Tháng Năm 20162:18 CH(Xem: 59071)

VIET CHI

       
         Phải đến hai năm có lẻ, tôi mới có dịp về quê. Vừa về đến đầu làng, tôi đã ngạc nhiên khi thấy trong sân, ngoài ngõ một ngôi nhà, không phải gọi là toà nhà mới đúng, đông nghịt người và xe máy, lại có cả mấy chiếc xe hơi bóng lộn đậu ở cạnh đường làng. Quái lạ, rõ ràng là toà nhà được xây theo kiểu điện thờ là của thằng Hùng bạn học hồi cấp hai với tôi, lần trước tôi về quê, ngôi nhà còn là nhà tranh vách đất; nhà Hùng rất nghèo vì  có những bốn đứa con, hai trai hai gái nên Hùng phải đi phu hồ, thế mà bây giờ Hùng giàu lên nhanh thế? Tôi dò hỏi mọi người mới hay là Hùng đã không còn là anh phu hồ nghèo rớt mồng tơi nữa mà đã trở thành ông thầy Thiên Lôi giàu có, có tài đoán được tiền vận, hậu vận của chúng sinh thế gian cho nên khách thập phương kìn kìn kéo về xem rất đông.

          Chưa kịp về nhà thăm bố mẹ đẻ, tôi đeo cặp kính đen, kéo sụp cái mũ vải xuống che mặt rồi theo chân  ông bụng phệ vừa bước từ một chiếc xe hơi màu sữa xuống đi vào nhà thầy Hùng. Vừa bước vào cổng, một gã thanh niên đep cặp kính đen chặn lại, thì ra là nhân viên bảo vệ. Hình như đã quá hiểu lẽ đời, ông bụng phệ rút ra tờ bạc mệnh giá một trăm ngàn dúi vào tay anh bảo vệ, liền được anh hướng dẫn đi vào trong nhà, qua bàn để ghi số thứ tự. Có hàng trăm người đang chờ đến lượt được ghi danh, họ là khách thập phương, trong Nam, ngoài Bắc, nghe danh thầy Hùng kéo về đây để được thầy phán quyết tiền vận, hậu vận của mình và đặc biệt xem con đường công danh, con đường làm giàu của mình làm thế nào để được hanh thông. Họ đã chờ đợi mấy ngày mấy đêm nên ông bụng phệ vừa đến không thể chen ngang nhưng chờ đợi đến lượt ông cũng phải mấy ngày, ông nào có thời gian. Lại phải có giấy thông hành thôi, ông lấy ra một tờ năm trăm ngàn gọi là chút quà bồi dưỡng công ghi số. Người ghi số là chị gái của Hùng nhìn tờ năm trăm ngàn với vẻ mặt lạnh như tiền, lập tức một tờ năm trăm nữa được ông bụng phệ rút ra nhưng cũng chỉ nhận được cái mảnh giấy con con ghi con số 135. Như vậy muốn được tiếp cận với thầy Thiên Lôi phải qua 134 người nữa. Ông bụng phệ biết đã vào đến vòng này thì không thể lấy tiền mà làm giấy thông hành được nữa nên ngồi thuỗn mặt nghĩ suy. Tôi đi đến bên rỉ vào tai ông, rằng ông có muốn vào xem ngay không? Ông gật đầu, hỏi tôi là người nhà à, tôi bảo không nhưng tôi sẽ hiến cho ông một kế mà ông có thể vào xem ngay  với một điều kiện ông phải giả cho tôi làm chân thư ký riêng của ông để tôi được tiếp cận với thầy Thiên Lôi. Ông bụng phệ hỏi tôi là nhà báo à? Tôi bảo không và giơ cho ông xem cái thẻ công chức. Ông ngắm nghía ảnh trong thẻ rồi ngắm nghía tôi, rất giống nên ông đồng ý. Tôi trao đổi với ông, ông đã dùng tiền làm giấy thông hành nhưng chỉ đến đây là bị dừng vì không thể qua nổi đám đông kia, ông gật đầu. Tôi nói ông  làm quan to nên còn một giấy thông hành quan trọng nữa mà ông quên chưa sử dụng. Ông à lên một tiếng và hết lời ca ngợi tôi thông minh. Ông đi ra ngoài rút điện thoại di động gọi về cho một người đang làm việc trên tỉnh. Người làm trên tỉnh vâng vâng, dạ dạ rồi bấm máy cho một người đang làm ở huyện. Người làm ở huyện vâng vâng, dạ dạ rồi bấm máy cho một người làm ở xã. Người làm ở xã vâng vâng, dạ dạ rồi bấm máy cho một người nữa. Người này vâng vâng, dạ dạ rồi phi xe máy đến nhà thầy Thiên Lôi gặp ông bụng phệ. Người này đi lên đàn cúng lễ trên tầng ba, nói nhỏ vào tai thầy Thiên Lôi vài câu. Lát sau người này quay ra dẫn ông bụng phệ đi lên tầng ba, tôi đi theo ông.

          Tôi cứ tưởng Hùng sẽ không nhận ra tôi nhưng tôi nhầm, Hùng nhận ra tôi ngay, hỏi về quê lâu chưa, đến chơi hay có việc gì ? Tôi bảo về quê thăm ông già vừa bị ngã gãy chân, rồi ghé sát tai Hùng mời Hùng đi uống rượu với tiết canh, lòng lợn, sau đó đi hát karaôkê. Nói đến hai thứ mà Hùng thích, rượu nhắm với lòng lợn và gái đẹp, Hùng gật gù ngay, bảo để đến gần trưa. Ông bụng phệ thấy tôi và thầy Hùng thân thiết thì nhìn tôi dò hỏi, tôi bảo thấy tướng ông sang bắt quàng làm họ chứ thật ra tôi và thầy Hùng là bạn thân cùng quê cùng học cấp hai với nhau.

          Sau khi đặt vào cái đĩa sành một xấp tiền năm trăm ngàn đồng tuỳ tâm, ông bụng phệ được Hùng đưa cho một nén hương đang cháy, bảo muốn cầu gì cứ khấn thầm trong miệng. Ông lầm rầm khấn hồi lâu. Khấn xong đưa nén hương lại cho thầy Hùng, thầy lại lầm rầm khấn, lúc sau phán:

- Không khéo phen này ngươi bị mất chức, rũ tù vì tham nhũng.

- Dạ con lạy thầy cứu giúp!

 Ông bụng phệ bị phủ đầu một câu chính xác nên tái mặt, cầu xin thầy Hùng hãy ra tay cứu giúp. Bây giờ thì tôi tin Hùng có sức mạnh tâm linh ghê gớm, ông bụng phệ trông oai phong lẫm liệt là thế mà chỉ nghe Hùng phán một câu đã sợ run lên cầm cập. Và đám đông kia cứ ùn ùn kéo đến nhà thầy Hùng hẳn cũng do một đồn mười, mười đồn trăm, trăm đồn ngàn.

- Không những thế mà còn bị cái con nhân tình xinh đẹp đá đít, tặng cho cặp"sừng" nữa.

          Thầy Hùng bồi tiếp một câu nữa, giọng thầy lạnh lùng cứ như thẩm phán tuyên án tử hình cho một kẻ giết người man rợ. Ông bụng phệ cuống quýt van lạy:

- Dạ con lạy thầy cứu giúp!

          Thầy Hùng bảo trong làn khói hương, thầy đang nhìn thấy đám âm binh đeo gươm vây quanh ngôi biệt thự của ông bụng phệ để chờ lệnh bắt giam; đó là điềm báo ông bụng phệ sẽ bị công an đến bắt giữ. Mồ hôi túa ra trên trán, ông bụng phệ cầu xin thầy Hùng hãy ra tay cứu giúp cho ông tai qua nạn khỏi, ơn này ông sẽ tạ ơn hậu hĩnh.

- Phải cúng giải hạn, mất năm mươi triệu.

Ông bụng phệ rối rít cảm ơn và hẹn  đúng ngày thầy dặn sẽ đưa xe hơi về rước thầy Hùng lên nhà ở tận Hà Nội để cúng giải hạn.

          Ông bụng phệ vừa đứng lên thì một người đàn ông khác được gọi vào. Quái, sao trông quen thế? Tôi lục tìm trí nhớ và nhận ra ông Họa- Tổng giám đốc của một cơ quan mà tôi hay đến liên hệ công tác. Tôi nhận ra ông nhưng ông không nhận ra tôi, khi đến cơ quan ông tôi chỉ làm việc với bộ phận chuyên môn mà không làm việc trực tiếp với ông; hơn nữa tôi sụp mũ, đeo kính đen dù có quen ông cũng khó mà nhận ra. Cũng giống như ông bụng phệ, sau khi làm thủ tục tuỳ tâm bằng đôla vào cái đĩa sành xong, ông Họa được thầy Hùng đưa cho một thẻ hương, ông Hoạ lầm rầm cầu khấn, xong trả lại nén hương cho thầy Hùng, thầy cầu khấn thần linh, đập tay xuống chiếu:

- Sát nhân, giết người!

Ông Họa ngơ ngác, hỏi lại thầy Hùng ai sát nhân, ai giết người? Thầy chỉ vào mặt ông bảo chính ngươi là kẻ sát nhân chứ ai vào đây. Ông Họa thề thốt với thầy Hùng rằng dòng tộc, gia đình ông là kẻ sĩ làm sao có gan sát nhân, ông đến đây chỉ nhờ thầy coi quẻ và chỉ đường xem ông năm nay ông có lên thứ trưởng được không?

Thầy Hùng quát:

- Cãi thầy à? Vong hồn hiện ra trước mắt đang khóc lóc kể tội ngươi đây. Ngươi là người trần mắt thịt, sao có thể nhìn thấy được.

Ông Hoạ sợ sệt hỏi thầy vong hồn ấy là ai? Liệu vong hồn có sự nhẫn lẫn nào chăng. Thầy trừng mắt:

- Người trần có thể nhầm chứ người âm không bao giờ nhầm.

- Dạ nhưng thưa thầy…

- Ngươi ngủ với rất nhiều gái đẹp làm cho nhiều cô có chửa phải đi phá thai, đó chẳng phải là sự sát nhân ư! Tai hoạ sắp giáng xuống đầu ngươi rồi.

Nghe đến đây, ông Họa dập đầu cầu xin:

- Con lạy thầy, quả con đã làm nhiều cô phải đi phá thai. Con lạy thầy ra tay cứu giúp con.

Thêm một xấp đôla nữa được ông Họa đặt vào cái đĩa sành, thầy Hùng  phán một câu tương tự như đã phán với ông bụng phệ rằng phải cúng cầu siêu để cho các linh hồn kia không về đòi mạng nữa nếu không sẽ bị chết bất đắc kỳ tử. Ông Họa van xin được thầy Hùng trực tiếp làm lễ hết bao nhiêu ông sẵn sàng móc hầu bao, ngoài ra sẽ bồi dưỡng cho thầy xứng đáng. Thầy Hùng bảo phải lập đàn tế lễ bảy ngày bảy đêm. Ông Họa tỏ ra lo lắng, phải ngồi bảy ngày bảy đêm, ông sao có thời gian và đủ sức khoẻ để ngồi. Thầy Hùng giảng giải, tế bảy ngày bảy đêm nhưng không phải ngồi liên tục, thầy chỉ làm lễ độ hơn một tiếng, thời gian này nhất thiết phải có ông Họa hầu bên cạnh, sau đó thầy sẽ cho cái hình nộm mà thầy làm sẵn ngồi thay thế giúp; mỗi ngày ông Hoạ chỉ việc thay lễ mới, thắp  hương và cầu khấn theo lời thầy chỉ dẫn là xong. Ông Họa thở phào nhẹ nhõm, vâng dạ lấy giấy bút ghi lại ngày giờ mà thầy Hùng hẹn.

      Tôi nhìn đồng hồ, thấy đã hơn mười một giờ trưa nên bảo Hùng tạm nghỉ đi lên phố huyện uống rượu, karaoke thôi. Hùng thay bộ quàn áo của ông thầy vẽ toàn sấm sét bao quanh một ông Thiên Lôi có bộ mặt dữ dằn bằng bộ quần áo khá bảnh bao; quần kaki màu sữa, áo kẻ nền vàng sọc xanh. Khi tôi và Hùng đi xuống, Hùng đi đến đâu là đám đông lại cất tiếng chào thành kính: “Kính thầy! Con lạy thầy!”. Thật khó mà tưởng tượng ra cái cảnh mà Hùng còn nghèo khổ, toàn phải nghe lời khinh bỉ thế mà bây giờ được thiên hạ khúm núm, kính trọng. Trộm vía, ngay cả đến thầy tôi, một giáo sư nổi tiếng đã từng đi khắp thế giới cũng không thể được người đời tôn kính như thầy Hùng- bạn tôi- người mới chỉ học hết lớp năm trường làng. Phải chăng vật đổi sao dời, số vận của Hùng đã đến lúc được đổi thay, được Ngọc Hoàng cho làm thầy dưới thiên hạ?

     Lúc đầu tôi dự định chở Hùng lên phố huyện nhưng sợ giờ Hùng đã nổi tiếng nhiều người biết mặt, phố huyện ít người, vào quán nhậu không sao nhưng đến khi vào quán hát Karaoke họ trông thấy sẽ giảm vị thế của thầy nên tôi phi xe lên thị xã có nhiều quán xá, người đông đúc, khả năng phát hiện ra thầy ít hơn. Tôi và Hùng vào một quán cháo lòng tiết canh, tôi hỏi Hùng ăn tiết canh có sợ bị lây bệnh liên cầu khuẩn từ lợn không? Hùng phảy tay bảo số chết là do số chứ mình sao quyết định được. Thì chén, chúng tôi gọi hai bát tiết canh, một đĩa lòng lợn và một chai rượu nếp. Hùng bảo lâu lắm rồi mới được ăn tiết canh, lòng lợn, thèm quá nên ăn hai bát tiết canh liền lúc. Tôi hỏi Hùng bây giờ giàu có rồi, tiết canh, lòng lợn có đáng là bao mà phải nhịn. Hùng phân bua, vấn đề không phải là tiền mà là không có thời gian, hơn nữa đã rượu, lòng lợn tiết canh rồi mà không có cái khoản em út thì cũng phí rượu. Vả lại vào chốn ăn chơi cũng phải có bạn. Tôi gật đầu, phải phải, chè tam, rượu tứ, gái cũng phải có bạn bè, nhậu xong tôi sẽ đưa Hùng vào một quán Karaoke có nhiều em trẻ đẹp sẵn sàng phục vụ từ A đến Z. Nhìn thấy vẻ hào hứng của Hùng khi nói đến chuyện em út, tôi đâm hoài nghi. Tưởng Hùng đã được trời ban cho cái lộc làm thầy thiên hạ thì thầy cũng phải ra thầy chứ sao thầy lại cũng mê ruợu mê gái? Hay là Hùng chỉ thật sự là thầy khi ngồi trong điện thờ khói hương nghi ngút, còn khi đã ra khỏi chốn hương khói thì thầy lại trở lại làm thường dân? Mà đã là thường dân thì ai trông thấy gái trẻ đẹp lại chả mê chứ đâu như đám hoạn quan thời xưa? Lý giải được việc thầy Hùng vẫn ham mê tửu sắc thì trong tôi lại nảy ra sự tò mò, rằng Hùng được trời ban cho lộc làm thầy thiên hạ khi nào và trong trường hợp nào? Trên đời này, mọi cái mọi việc đều có nguyên do và hệ quả của nó. Nếu mà học được và được Hùng truyền cho cái nghề này, tôi sẽ vứt quách hai chữ “công chức” đang khoác trên người để trở thầy ông thầy như Hùng. Những tờ bạc có mệnh giá năm trăm ngàn mới tinh, những tờ đôla mệnh giá một trăm xếp lên cái đĩa sành của Hùng đã làm tôi hoa mắt. Không hoa mắt sao được khi mà một tháng làm việc cúc cu, tận tuỵ, lại còn  bị ông trưởng phòng suốt ngày quát mắng mà tôi cũng chỉ nhận được hai triệu tư tiền lương, giao cho vợ một triệu tư tiền gom góp nuôi con còn tôi giữ lại một triệu để ăn trưa, xăng xe, điện thoại. Tất nhiên cái khoản nhậu nhẹt, bù khú với bạn bè tôi đã cai như đứa trẻ cai sữa từ lâu. Không phải tôi không muốn cùng bạn bè lai rai đâu, nhưng  họ mời mình hai, ba lần mà mình không mời lại họ được một lần cũng vô cùng e ngại. Thế nên hễ có thằng bạn nào gọi điện mời đi nhậu là tôi lại thoái thác, khi thì dạ dày đang đau, lúc thì con ốm, vợ sảy thai! Có lúc nhầm lẫn, tôi nói với cùng một thằng bạn vợ sảy thai hai lần trong tuần, nó bảo mắn để như bọn gà cũng không có chuyện tuần nạo thai hai lần huống chi người! Đành cười chữa ngượng, à vợ một lần, bồ một lần! Thôi đi bố, không tiền nên ngại chứ gì, chỗ bạn thân, tao bao. ừ thì đi uống bia nhưng bia uống vào họng đến đâu thì cái đắng chảy vào đến đấy!

Biết đâu đấy, tôi và Hùng vốn là bạn học đồng niên, thân nhau con chấy cắn đôi, thấy tôi sống ở thành phố túng bấn lại chả thương tình truyền cho tôi vài chiêu trong nghề để tôi đổi đời. Chả cứ gì ở nông thôn mà bây giờ ở thành phố người ta sùng bái, cúng lễ, hầu đồng nhiều lắm; càng nhà giàu, càng làm to người ta càng sùng tín. Tôi đã từng chứng kiến, có ông làm lễ giải hạn hết tám trăm triệu, có bà hầu đồng một giá hết một tỷ. Nghề làm thầy- thầy cúng, thày bói, thầy địa lý, thầy tử vi tướng số đang hưng phát. Nghĩ được như thế nhưng mỗi khi muốn cất lời nói với Hùng cho mình làm đệ tử học nghề của Hùng thì lại không thể mở mồm. Mình học hành đến đại học, lại là công chức, lại sống ở thành phố, trong mắt của Hùng và mọi người ở làng làm gì có chuyện xo dúi đến thế? Không thể nói thật được. à, phải rồi, người ta nói rượu vào thì lời ra, Hùng thì uống rượu tì tì, mình sẽ chuốc cho Hùng say mèm rồi dò hỏi để ăn mót kinh nghiệm, sau đó lên thành phố mua sách bói toán bán đầy rẫy ở các hiệu sách về nghiền ngẫm, pha chế thành cách riêng của mình.

      Uống đi, uống đi cho đời thêm hưng phấn. Uống đi cho bụi trần không còn vương vấn. Tôi liên tục rót rượu vào ly của Hùng. Khi Hùng đã chếnh choáng, tôi hỏi Hùng điều gì đã giúp Hùng trở thành ông thầy bói nổi tiếng, Hùng xua tay bảo bí mật bí mật. Vậy là rượu vào nhưng lời vẫn không ra, tôi buồn lắm. Thôi thì gái vào xem lời có ra không, tôi nhanh chóng kết thúc kết thúc bữa nhậu và chở Hùng đến một quán Karaoke ở ven sông.

       Chúng tôi được đưa vào một phòng kín, tôi đi ra nói với chủ quán vài điều. Trở lại phòng hát, tôi nói với Hùng có một em chân dài, trẻ đẹp lắm, có O.K không, Hùng sốt sắng giục đưa vào ngay. Tôi ra đòn quyết định để moi thông tin tuyệt mật từ Hùng:

- Nhưng ông phải cho tôi biết làm sao mà ông trở thành thầy Thiên Lôi được đi đã, tôi sẽ chiêu đãi ông từ A đến Z.

- à, à…       

       Hùng ậm à vài câu rồi giao hẹn với tôi, nghe xong không được nói cho ai biết. Tôi thề với Hùng rằng nếu tôi nói cho người thứ ba biết bí mật của Hùng thì tôi ra đường sẽ bị xe cán chết không kịp trăng trối. Hùng tâm sự, Hùng trở thành thầy Thiên Lôi từ khi cây mít nhà Hùng bị sét đánh, nhân đấy Hùng dùng thủ thuật đốt cháy mái tóc của mình, nằm thẳng cẳng dưới gốc cây mít  rồi sai vợ phao ầm lên rằng mình bị Thiên Lôi đánh không chết và có khả năng đoán được số phận của mọi người! Vì thời buổi bây giờ ai cũng thích được khen, được nịnh nên  Hùng phán hậu vận của ai cũng tươi đẹp, mà tương lai thì xa vời vợi, ai biết đâu mà lần! Tôi vặn hỏi Hùng thế tại sao sáng nay lại phán tương lai của quan tham bụng phệ xám xịt thế? Hùng cười ha hả:

- Quan tham nào mà chả tham nhũng, gái gú, phải dọa thế mới moi được tiền chứ!

- Thế nhỡ ngộ đoán bừa, cúng giải hạn không được, các quan đến đòi lại tiền thì sao?

- Hà, hà, ông tẩm quá, giải được hạn thì các quan quì gối bái phục mình là thánh sống mà thưởng thêm, mà giới thiệu thêm khách cho mình; nếu không giải được hạn thì các quan vào tù, còn đâu thời gian mà đi đòi tiền thầy!

          Thế thì số tôi là số ruồi bâu rồi, bởi làm được thầy Thiên Lôi như Hùng ngoài việc phải biết lừa lọc lại còn phải biết liều mạng, mà cái thân tôi, mỗi lần đưa triệu tư cho vợ bị vợ liếc xéo một cái đã  thấy lạnh gáy thì sao có gan làm thầy thiên hạ như  Hùng.

                  

VŨ ĐẢM

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
08 Tháng Năm 202611:30 CH(Xem: 1162)
gió sẽ lạnh những chiều xa thành phố / mùa đi qua cho lá rụng xuống đường / tà áo ấy đã mòn thêm mặt lộ / khi mưa về làm ướt cả muôn phương
04 Tháng Năm 20262:56 SA(Xem: 1014)
Tháng Năm, Sài Gòn vừa chớm những cơn mưa đầu mùa. Không phải mưa tháng Mười Hai… nhưng lạ là, mỗi lần nghe tiếng mưa rơi trên mái phố, mình lại nhớ đến một bài thơ cũ— như thể ký ức có mùa riêng của nó.
04 Tháng Năm 20261:46 SA(Xem: 1434)
Sau khi đã tập tành yêu anh / Em tập tành chia tay, tập tành giận dỗi / Tập tành nghi ngờ anh nói dối, / (Rồi không tin anh nói thật bao giờ)
02 Tháng Năm 20266:09 CH(Xem: 1267)
Như Nguyệt là hàng xóm của tôi. Con trai chị- cháu Phạm Thành Phong vừa nhận được giấy báo trúng tuyển vào lớp kỹ sư chất lượng cao của trường Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh. Cả nhà vui mừng khôn xiết. Riêng Như Nguyệt, mừng đến nỗi suốt đêm không sao chợp mắt, lòng xôn xao một niềm vui khó tả. Đó không chỉ là thành quả học tập của con, mà còn là sự đền đáp xứng đáng cho bao năm tháng chị cố gắng, nỗ lực đồng hành cùng con với tấm lòng của một người mẹ. Mừng con thi đậu trường con yêu thích. Đó cũng là những năm tháng hai mẹ con gồng gánh mà đi.
02 Tháng Năm 20265:34 CH(Xem: 1504)
Mõ phố rao buồn / Ngọng nghịu hồi chuông / Ù con gió chướng Áy cỏ tai ương
24 Tháng Tư 202612:31 SA(Xem: 1550)
Bây giờ trăng đã lên trên khỏi lầu Ông Hoàng một phế tích của người Pháp để lại nằm trên một ngọn đồi Thơ mộng do Quận công Ferdinand D'Orléans xây dựng ngày 21 tháng 2 năm 1911 vì ông thấy nơi đây cảnh đẹp rất hữu tình,đứng trên lầu nhìn bao quát cả một vùng biển đẹp tuyệt vời trên mặt biển những chiếc thuyền đánh cá đã lên đèn nhấp nhô trên mặt biển,bờ cát trắng trải dài ngút ngàn và rừng dừa im lặng xõa tóc đón những cơn gió nhẹ ôm bờ vai người con gái -Em đêm nay đêm cuối mình chơi cho hết mùa trăng,Bá nói với Thúy người con gái tuổi như vầng trăng đang e thẹn nấp trong những đám mây trắng trôi bàng bạc nàng đang tựa lưng vào Bá
23 Tháng Tư 202611:15 CH(Xem: 1553)
Trong một cuộc trò chuyện gần đây, Phạm Thị Hoài nói về AI với sự tỉnh táo lạnh lẽo của một người đứng ngoài cuộc: AI là mặt bằng chung tốt nhất, hai phần ba người viết có thể bị thay thế, và điều quan trọng không còn là năng lực — mà là ta sẽ làm gì với sự “vô dụng” của mình. Một nhận định sắc. Nhưng cũng là một lời thú nhận.
23 Tháng Tư 202610:39 CH(Xem: 1401)
Tháng Tư ở Việt Nam chưa bao giờ chỉ là một tháng. Nó là một vết cắt. Ngày 30 tháng 4 năm 1975 — với một số người, đó là ngày kết thúc chiến tranh, ngày đất nước thống nhất. Nhưng với nhiều người khác, đó là ngày mọi thứ họ biết… kết thúc.
23 Tháng Tư 20269:06 CH(Xem: 1968)
Khoảnh khắc dài theo tiếng gọi / Rốt lại một chiều câm tiếng nói / Đợi chờ đuối một giấc mơ /
23 Tháng Tư 20264:50 CH(Xem: 2103)
Ném buồn vào phố đông / Nhìn người ta bỗng thấy / Mình đi giữa đồng không / Ném buồn vào tôi vậy / Trăm gai cây xương rồng
16 Tháng Tám 2025(Xem: 9381)
Giáo sư Trần Ngọc Ninh đã ra đi thanh thản ở tuổi 103 vào ngày 16 tháng 7 năm 2025 tại Bệnh viện Hoag, thành phố Newport Beach, miền Nam California. Tin tức về sự qua đời của giáo sư chỉ được gia đình thông báo hai tuần sau đó, theo đúng nguyện vọng của thầy về một tang lễ Phật giáo vô cùng đơn giản, được tổ chức riêng tư trong phạm vi gia đình. Không có cáo phó, không có điếu văn, và gia đình đã thực hiện đúng những gì thầy mong muốn. Thầy được an táng tại nghĩa trang Loma Vista Memorial Park, thành phố Fullerton, cách Little Saigon khoảng 20 km, bên cạnh phần mộ của người vợ quá cố, mất vào năm 2020 trong thời kỳ đại dịch Covid-19. Bia mộ của thầy rất giản dị, không ghi học hàm hay danh hiệu – chỉ khắc tên thầy và pháp danh “Orgyen Karma, biểu tượng cho hoạt động giác ngộ”.
18 Tháng Mười Hai 2024(Xem: 16195)
Cristoforo Borri dành hai chương III và IV, trong Phần II của Ký Sự Đàng Trong để viết về nhân vật mà ông quý trọng và tôn vinh: quan Khám lý Trần Đức Hoà -ân nhân thứ hai của đạo Chúa (sau Minh Đức Vương Thái Phi)- là người đã cứu sống cha Buzomi và mời các giáo sĩ về vùng ông cai trị, năm 1618, trong cơn sóng gió, các giáo sĩ phải lẩn tránh, ông đã cấp nhà ở và dựng nhà thờ cho họ ở Quy Nhơn, tạo ra cơ sở đạo Chúa ở Nước Mặn. Xin tóm tắt lại những sự kiện đã xẩy ra: / Đạo Chúa ở Đàng Trong do cha Buzomi đặt nền móng từ năm 1615, nhờ Minh Đức Vương Thái Phi giúp đỡ và che chở, có được nhà thờ lớn ở Đà Nẵng. Năm 1616, Macao gửi thêm ba thầy giảng người Nhật sang trợ giúp. Năm 1619, cha Buzomi bình phục; quan Khám lý đưa ông trở lại Hội An, các đạo hữu Dòng Tên gặp nhau trong niềm vui khôn tả. Họ quyết định: Cha Pedro Marques ở lại Hội An. Các Cha Buzomi, de Pina, Borri và thầy giảng Bồ, theo quan Khám lý về Quy Nhơn[1].
18 Tháng Mười Hai 2024(Xem: 15207)
Kỳ trước, chúng tôi đã trình bày Đời sống thế tục ở Đàng Trong theo sách Ký sự Đàng Trong của Cristoforo Borri. Kỳ này, xin giới thiệu Đời sống tôn giáo ở Đàng Trong qua ngòi bút của Borri, về giai đoạn đầu tiên đạo Chúa được truyền vào nước ta, từ 1615 đến 1622, dưới thời chúa Sãi Nguyễn Phước Nguyên./ Cristoforo Borri xác định vai trò tiên phong của Dòng Tên / Cristoforo Borri xác định các giáo sĩ Dòng Tên đúng là những người đầu tiên đem đạo Chúa vào Đàng Trong, bằng cách chỉ trích sự bịa đặt trong cuốn sách của một giáo sĩ Y Pha Nho [Hordũnez de Zeballos] kể rằng ông ta đã đến Đàng Trong trước đó, đã rửa tội cho một bà công chúa và nhiều người trong hoàng tộc, mà Borri cho là hoàn toàn hoang tưởng.
18 Tháng Mười Hai 2024(Xem: 15567)
Tác phẩm Ký sự Đàng Trong của Cristoforo Borri[1] nguyên bản tiếng Ý, được viết để đệ lên Giáo Hoàng Urbain VIII (1623-1644), theo truyền thống các văn bản của giáo sĩ tường trình với Đức Thánh Cha và Tòa thánh về hiện tình đất nước mà họ đã đến truyền giáo, cũng là cuốn sách đầu tiên của người Âu viết về Đàng Trong, in năm 1631, cung cấp những thông tin giá trị trên ba mặt: lịch sử, tôn giáo và ngôn ngữ. Và ông đã ghi lại những chữ quốc ngữ đầu tiên trong tác phẩm Ký sự Đàng Trong. Giáo sĩ Cristoforo Borri (1583-1632), thông bác nhiều địa hạt, từ sinh vật học đến thiên văn, ngoài việc báo cáo tình hình Đại Việt, có tính cách "gián điệp" cho Tòa Thánh, ông còn yêu mến đất nước này, hòa mình vào đời sống Việt Nam đầu thế kỷ XVII, tìm hiểu xã hội và con người.
08 Tháng Năm 202611:30 CH(Xem: 1161)
gió sẽ lạnh những chiều xa thành phố / mùa đi qua cho lá rụng xuống đường / tà áo ấy đã mòn thêm mặt lộ / khi mưa về làm ướt cả muôn phương
04 Tháng Năm 20261:46 SA(Xem: 1434)
Sau khi đã tập tành yêu anh / Em tập tành chia tay, tập tành giận dỗi / Tập tành nghi ngờ anh nói dối, / (Rồi không tin anh nói thật bao giờ)
02 Tháng Năm 20265:34 CH(Xem: 1503)
Mõ phố rao buồn / Ngọng nghịu hồi chuông / Ù con gió chướng Áy cỏ tai ương
23 Tháng Tư 20269:06 CH(Xem: 1968)
Khoảnh khắc dài theo tiếng gọi / Rốt lại một chiều câm tiếng nói / Đợi chờ đuối một giấc mơ /
(Xem: 3853)
Vốn âm nhạc của tôi không có bao nhiêu, nghèo nàn lắm. Có thể nói tôi rất dốt về âm nhạc. Đây là sự thực và đôi lúc, một mình suy tư, đem lòng đối diện với lòng, tôi tự cảm thấy có một chút xấu hổ. Không phải là tôi không được học nhạc. Trái lại, hệ thống giáo dục thời chúng tôi, thuở xa xưa ấy, ba phần tư thế kỷ tức 75 năm trước đây, từ lớp Đệ Thất (lớp 6 bây giờ), năm đầu tiên của bậc Trung-Học phổ thông, môn âm nhạc đã có trong chương trình giảng dạy. Ngoài những môn học chính như Việt Văn, Toán, Lý Hóa, Sinh Ngữ v.v. mỗi tuần còn có ba giờ dạy môn học phụ: một giờ “Họa”, một giờ “Hán Văn”, một giờ “Nhạc”. Học sinh chúng tôi thời đó, tiếp thu ba môn học phụ này để bổ túc kiến thức phổ thông, và chỉ được dạy ở Trung-Học Đệ-Nhất-Cấp, nay gọi là Trung-Học Cơ-Sở…
(Xem: 5711)
Tôi chỉ thấy dễ chịu khi máy bay hạ cánh xuống California. Không phải vì nước Mỹ tốt hơn. Mà vì tôi vừa rời khỏi một nơi khiến lòng mình nặng trĩu. Một tháng đi qua Sài Gòn, Nha Trang, Đà Nẵng, Hà Nội. Một tháng đủ để cảm nhận nhịp thở của một đất nước đang lớn lên – nhưng lớn lên như một đứa trẻ không được hỏi ý kiến mình muốn trở thành ai.
(Xem: 5214)
Nhà Ba Má tôi ở ngay phố chợ Qui Nhơn, một căn nhà rộng lớn rất đẹp. Ngày xưa xa xôi thời còn nhỏ, mỗi năm đến độ xuân về, nhà tôi thường có một chậu mai đẹp chưng giữa phòng khách thật sang trọng. Ngày ấy mấy anh em tôi thường lấy những tấm thiệp chúc xuân be bé gắn lên cành mai. Mai vàng nở tươi, e ấp dịu dàng trong tiếng nhạc xuân nghe rộn rã xuân về.
(Xem: 5855)
Với tôi, Tết về trước hết, bằng một mùi hương - mùi gừng nồng ấm Ở cái xóm nhỏ ven sông- xóm Giã Viên. Trong ký ức, cứ vào khoảng đầu tháng Chạp, không khí quanh bến sông Kẻ Vạn* gần nhà tôi lại trở nên rộn ràng. Từ lò mứt chị Bưởi (chủ lò mứt: chị Nguyễn Thị Bưởi là con gái Kim Long, xứ mứt gừng nổi tiếng của Huế) ở xóm trên, những gánh gừng trên vai các o, các chị đã được thái lát, luộc qua, nối nhau về dòng sông để xả nước cho bớt vị cay. Dòng sông Kẻ Vạn ngày ấy trong đến nỗi có thể nhìn thấy từng viên sỏi, từng ngọn rêu dưới đáy. Không chỉ là mùi thơm của gừng, mà là mùi vị của sự tảo tần, của bàn tay chịu thương chịu khó bắt đầu vào vụ mứt Tết.
02 Tháng Năm 20266:09 CH(Xem: 1267)
Như Nguyệt là hàng xóm của tôi. Con trai chị- cháu Phạm Thành Phong vừa nhận được giấy báo trúng tuyển vào lớp kỹ sư chất lượng cao của trường Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh. Cả nhà vui mừng khôn xiết. Riêng Như Nguyệt, mừng đến nỗi suốt đêm không sao chợp mắt, lòng xôn xao một niềm vui khó tả. Đó không chỉ là thành quả học tập của con, mà còn là sự đền đáp xứng đáng cho bao năm tháng chị cố gắng, nỗ lực đồng hành cùng con với tấm lòng của một người mẹ. Mừng con thi đậu trường con yêu thích. Đó cũng là những năm tháng hai mẹ con gồng gánh mà đi.
24 Tháng Tư 202612:31 SA(Xem: 1550)
Bây giờ trăng đã lên trên khỏi lầu Ông Hoàng một phế tích của người Pháp để lại nằm trên một ngọn đồi Thơ mộng do Quận công Ferdinand D'Orléans xây dựng ngày 21 tháng 2 năm 1911 vì ông thấy nơi đây cảnh đẹp rất hữu tình,đứng trên lầu nhìn bao quát cả một vùng biển đẹp tuyệt vời trên mặt biển những chiếc thuyền đánh cá đã lên đèn nhấp nhô trên mặt biển,bờ cát trắng trải dài ngút ngàn và rừng dừa im lặng xõa tóc đón những cơn gió nhẹ ôm bờ vai người con gái -Em đêm nay đêm cuối mình chơi cho hết mùa trăng,Bá nói với Thúy người con gái tuổi như vầng trăng đang e thẹn nấp trong những đám mây trắng trôi bàng bạc nàng đang tựa lưng vào Bá
23 Tháng Tư 20262:19 CH(Xem: 1845)
Xe lăn bánh, bụi mù mịt xóm Chùa. Tôi nhìn theo cái xe biển xanh của Thuận, vừa buồn cười vừa thấy lòng nhẹ nhõm. Thuận có làm đến bộ trưởng thì cái tính khôn lỏi, dỗi dai và cái kiểu "anh anh em em" nửa đùa nửa thật để rồi dúi vào tay người khác cái chổi quét nhà, con dao băm bèo, thái khoai chắc cũng chẳng bao giờ bỏ được. Mà thôi, cái làng Đá này nếu thiếu một thằng Thuận cứ thích bĩu môi, thích mắng người khác là "ngu lắm cơ" rồi nguây nguẩy cái mông quay mặt đi cười thầm thì chắc cũng chẳng còn chuyện hay ho gì để mà kể.
19 Tháng Tư 202611:05 CH(Xem: 1804)
Biển Nha Trang có những ngày lặng gió. Nước trong xanh. Nhưng cái lặng ấy không phải lúc nào cũng bình yên. Có những cơn sóng được giấu rất sâu. Cuộc đời Thục Nhi cũng vậy.
23 Tháng Tư 2026(Xem: 1553)
Trong một cuộc trò chuyện gần đây, Phạm Thị Hoài nói về AI với sự tỉnh táo lạnh lẽo của một người đứng ngoài cuộc: AI là mặt bằng chung tốt nhất, hai phần ba người viết có thể bị thay thế, và điều quan trọng không còn là năng lực — mà là ta sẽ làm gì với sự “vô dụng” của mình. Một nhận định sắc. Nhưng cũng là một lời thú nhận.
23 Tháng Tư 2026(Xem: 1401)
Tháng Tư ở Việt Nam chưa bao giờ chỉ là một tháng. Nó là một vết cắt. Ngày 30 tháng 4 năm 1975 — với một số người, đó là ngày kết thúc chiến tranh, ngày đất nước thống nhất. Nhưng với nhiều người khác, đó là ngày mọi thứ họ biết… kết thúc.
23 Tháng Tư 2026(Xem: 1585)
Có những thời đại mà thi ca không còn muốn kể chuyện theo trật tự của lý trí. Nó muốn bẻ cong ngôn ngữ, đánh tráo ánh sáng và bóng tối, khiến câu chữ tự vận hành như một cỗ máy mộng du. Đầu thế kỷ XX, khi châu Âu còn choáng váng sau Thế chiến thứ nhất, André Breton và Philippe Soupault viết Les Champs Magnétiques (1919) — văn bản khai sinh cho chủ nghĩa siêu thực. Breton sau này gọi siêu thực là “tự động tâm linh thuần túy nhằm diễn đạt hoạt động thực sự của tư duy,” và trong Tuyên ngôn Siêu thực (1924), ông nêu mục đích “hòa giải giấc mơ và hiện thực thành một siêu thực tế.” Lý trí không bị xóa bỏ, nhưng được buộc ngồi xuống đối thoại với vô thức.
19 Tháng Tư 2026(Xem: 1620)
Một buổi tháng 4, 2025. Cái tháng mà bức màn ký ức của tôi lay động, không bởi gió thời gian, mà bởi bao nhiêu lệ chữ òa về rơi vỡ muôn mảnh bể dâu tưởng đã là phế tích bị lấp vùi. Và hai câu thơ trên của Cao Vị Khanh làm tôi, ưng ức, đau đớn, tưởng nhớ, trong lòng cảm thấy một nỗi rất vắng rất xa… Bao nhiêu chữ của bao phận người hơn nửa thế kỷ vẫn đong chưa đầy hồ lệ ký ức và hệ lụy của cuộc dâu biển ấy vẫn miên man xô đẩy trên trang sử đầy thương tích một thời, “một vết thương không bao giờ lành” như nhà văn Ngô Thế Vinh đã viết trong tập truyện Mặt Trận Sài Gòn. Và hôm nay, tôi mở vết thương ấy - tập thơ Ký Ức Tháng 4 - của nhà thơ Cao Vị Khanh.
06 Tháng Sáu 2025(Xem: 12317)
Trước khi thực hiện cuộc phỏng vấn này, tôi đã tham khảo nhiều nguồn thông tin và trực tiếp đối thoại với những nhân vật “sống” trong và ngoài nước. Tuy nhiên, phản hồi nhận được đa phần rơi vào ba mô thức: (1) phê phán gay gắt phía đối lập, (2) nói chung chung với lý thuyết viễn mơ, hoặc (3) phủ nhận hoàn toàn tính khả thi của việc hòa hợp hòa giải. Do đó, tôi đã tìm đến Trí tuệ Nhân tạo Chat GPT – như một cuộc đối thoại với "sự trống vắng im lặng", và đồng thời là một sự tổng hợp từ hàng triệu nguồn tiếng nói – để có được một cái nhìn khách quan, toàn diện, mang tinh thần đối thoại tương kính về một vấn đề lớn và dai dẳng của dân tộc Việt Nam.
22 Tháng Mười Hai 2023(Xem: 28627)
Như bài viết gần đây của ông về kênh đào Phù Nam của Cam Bốt, và đặc biệt như một tuyên bố gần đây nhất của Thủ tướng Cam Bốt Hun Manet: “Kênh đào Phù Nam không lấy nước từ sông Mekong mà chỉ lấy từ sông Bassac và sẽ dùng cho tưới tiêu, nông nghiệp)\”, xin ý kiến của ông về những vấn đề sau:
27 Tháng Tư 2022(Xem: 35131)
Những ngày 11, 12 tuổi, vào những năm 73-74, tôi say mê Phan Nhật Nam. Anh trở thành thần tượng của tuổi thơ, với những ngày dài trên quê hương, những ngày bi thảm, những ngày thê lương, những ngày gẫy vụn, trong nỗi sợ khốn cùng. Nỗi sợ trái lựu đạn đã bật kíp. Nỗi đau vô hình của đồng ruộng ẩn chứa triệu trái mìn. Nỗi đau thắt ruột của người cha xếp xác con, trên đoạn đường từ Quảng Trị về Huế. Trong bất mãn của người lính trước một hậu phương vô ơn. Của người lính miền Nam phải tự vệ giữa một thế giới làm ngơ những thảm sát tập thể ở bãi Dâu, ở trường tiểu học Cai Lậy. Khác những nhà văn quân đội khác, tính chất bi tráng của một xã hội dân sự thời chiến phủ trùm lấy bút ký của Phan Nhật Nam, vượt lên trên các trận đánh. Không phải Mùa hè đỏ lửa, mà Tù binh và Hòa bình, Dọc đường số 1, Dấu binh lửa mới thực sự ghi lại suy nghĩ của một quân nhân trong chiến tranh. Bên cạnh, nhật ký của Đặng Thùy Trâm, Nguyễn Văn Thạc chỉ là những tiểu xảo của những sản phẩm được biên tập.
07 Tháng Năm 2021(Xem: 35002)
...một thập kỷ gian nan của nông dân Dương Nội qua cuộc trò chuyện với anh Trịnh Bá Phương - một trong những người có mặt từ đầu - đã góp phần không nhỏ trong nỗ lực xây dựng sự đoàn kết đấu tranh dai dẳng của bà con. Mong rằng chúng ta sẽ học được nhiều điều từ họ, những người mà nhà thơ Hồng Nguyên gọi là “Áo vải chân không đi lùng giặc đánh”.
(Xem: 9834)
Cuốn sách này là bản dịch tuyển tập những bút ký cá nhân, văn học và báo chí về các nhân vật Việt Nam đã có những đóng góp đáng kể cho văn học, nghệ thuật và khoa học. Đây là một nguồn tư liệu phong phú về lịch sử xã hội, văn hóa và chính trị của miền Nam Việt Nam, đồng thời khắc họa sự nghiệp của từng nhân vật. Phần lớn những người được đề cập nổi bật trong giai đoạn 1954 – 1975. Sau khi miền Nam thất thủ vào tay lực lượng miền Bắc năm 1975, hầu hết họ đều bị giam giữ nhiều năm trong các trại cải tạo cộng sản. Đến thập niên 1980, một số người đã sang Hoa Kỳ và đa phần vẫn tiếp tục hoạt động sáng tạo.(TS. Eric Henry, dịch giả)
(Xem: 11989)
Tập thơ “Hẹn Anh Về Vỹ Dạ Ngắm Mưa Bay” của Hoàng Thị Bích Hà có hơn 180 bài thơ dài ngắn khác nhau được chia làm 2 phần: Phần 1: 80 bài thơ, Phần 2: 116 bài thơ bốn câu. Phần 1: 80 bài thơ tuyển là những bài tâm đắc được chọn lọc ra từ 10 tập thơ trước đã xuất bản và một số bài thơ mới sáng tác trong thời gian gần đây, chưa in nhưng đã được đăng tải trên các trang báo mạng và website Văn học Nghệ thuật trong và ngoài nước. Phần 2 là những khổ thơ yêu thích, mỗi bài chỉ chon 4 câu trong số những bài thơ đã xuất bản.
TẠP CHÍ HỢP LƯU là một không gian văn học, nghệ thuật và biên khảo độc lập, nơi các dòng tư tưởng, mỹ cảm và ký ức văn hóa gặp gỡ và đối thoại. Chúng tôi đăng tải các tiểu luận, khảo cứu, bình luận văn hóa – xã hội, cùng những sáng tác văn học và phê bình nghệ thuật, với tinh thần khai phóng, tôn trọng đa dạng quan điểm và tự do học thuật. Hợp Lưu không nhằm đại diện cho bất kỳ khuynh hướng chính trị, ý thức hệ hay tổ chức quyền lực nào, mà xem trọng tiếng nói cá nhân, chiều sâu suy tư và giá trị của chữ nghĩa
(Xem: 1013)
Tháng Năm, Sài Gòn vừa chớm những cơn mưa đầu mùa. Không phải mưa tháng Mười Hai… nhưng lạ là, mỗi lần nghe tiếng mưa rơi trên mái phố, mình lại nhớ đến một bài thơ cũ— như thể ký ức có mùa riêng của nó.
(Xem: 1434)
Sau khi đã tập tành yêu anh / Em tập tành chia tay, tập tành giận dỗi / Tập tành nghi ngờ anh nói dối, / (Rồi không tin anh nói thật bao giờ)
(Xem: 1968)
Khoảnh khắc dài theo tiếng gọi / Rốt lại một chiều câm tiếng nói / Đợi chờ đuối một giấc mơ /
(Xem: 2101)
Ném buồn vào phố đông / Nhìn người ta bỗng thấy / Mình đi giữa đồng không / Ném buồn vào tôi vậy / Trăm gai cây xương rồng
(Xem: 2431)
Vậy đó, tưởng quên mà vẫn nhớ / Từ đêm vỡ tuyến lạc ven đô / Người thua trận chót đền trăm tuổi / Ta gánh thù sâu chốn hải hồ / Những tưởng mười năm đời sáng lại / Ta về bươi kiếm miểng xương khô / Vét hết oan khiên người lỡ vận / Vùi sâu xóa dấu một hoang mồ
31 Tháng Mười 202510:09 CH(Xem: 7016)
PHÂN ƯU / Vô cùng thương tiếc khi được tin: Nhà văn, Nhà giáo DOÃN QUỐC SỸ / Pháp danh HẠNH TUỆ / Sinh ngày 17 tháng 2 năm 1923 tại Hạ Yên Quyết, Hà Đông,Hà Nội, Việt Nam. Đã tạ thế vào ngày 14 tháng 10 năm 2025 / tại Anaheim California, Hoa Kỳ / Hưởng thượng thọ 103 tuổi
25 Tháng Mười 20251:53 SA(Xem: 6441)
Vô cùng thương tiếc khi được tin thân phụ của bạn Lưu Thanh Nga: Cụ Francis Xavier Lưu Vĩnh Lữ /Cựu Chủ Tịch Nghị Viên Hội Đồng Đô Thành Sài Gòn / Sinh năm 1934 tại làng Tưởng Lộc, Vĩnh Long, Việt Nam / Đã được Chúa gọi về ngày 11 tháng 10 năm 2025 tại Katy, Texas. /Hưởng thượng thọ 92 tuổi
14 Tháng Mười 202510:03 CH(Xem: 8374)
QUẬN CAM, California (Việt Báo) -- Nhà văn Doãn Quốc Sỹ đã thanh thản từ trần lúc 10:05 Quốc Sỹ đã thanh thản từ trần lúc 10:05 giờ sáng ngày Thứ Ba 14/10/2025 tại một bệnh viện ở Quận Cam, California, theo tin từ gia đình họ Doãn. Nhà văn Doãn Quốc Sỹ lấy tên thật làm bút hiệu. Ông sinh ngày 17/02/1923 (nhằm ngày Mùng Hai Tết Quí Hợi) tại xã Hạ Yên Quyết, Hà Đông, ngoại thành Hà Nội. Như thế, nhà văn ra đi khi được 102 tuổi, theo tuổi ta là 103.