- Tạp Chí Hợp Lưu  Fountain Valley, CA 92708 - USA Điện thoại: (714) 381-8780 E-mail: tapchihopluu@aol.com
Tác Giả
Tìm đọc
Trang Nhà

Bà điên

22 Tháng Năm 201212:00 SA(Xem: 146162)

phuonglanvn2011
 Phương Lan _VN 2011

LTS: Phương Lan là bút hiệu của cô sinh viên trường đại học Văn hóa TP. HCM. Chúng tôi hân hạnh giới thiệu truyện ngắn “Bà điên” của Phương Lan đến với quí độc giả và văn hữu Hợp Lưu.
Tạp Chí Hợp Lưu


Gần cả tuần nay, ở cái chợ nhỏ bên sông nơi có đường quốc lộ chạy qua, mọi người cứ bàn tán xôn xao về sự xuất hiện một người đàn bà. Người đàn bà đó khoảng ba lăm đến bốn mươi tuổi, quần áo rách bươm, tơi tả để lộ cả bộ phận kín đáo của phụ nữ. Tóc tai bà bù xù, trước ngực đeo tòng teng một con nộm bằng rơm. Miệng lúc nào cũng huyên thuyên: “Đầu lòng hai ả tố nga. Thúy Kiều là chị em là Thúy Vân. - Nàng Kiều đẹp đến nổi hoa ghen liễu hờn, nàng Vân cũng đẹp nhưng mây thua tuyết nhường... Đời là bể khổ, đàn bà hồng nhan là bạc phận. Có phải không mấy chị em?” Nói xong, bà ôm lấy con nộm đung đưa và hát: “Gió mùa thu mẹ ru con ngủ, năm canh dài thức đủ vừa năm,...” Những giọt lệ tràn ra, chảy dài thành sợi trên khuôn mặt nhem nhuốc nhưng toát lên những nét hài hòa. Bà có đôi mắt buồn rất đẹp, ánh mắt ấy như đang chất chứa một nỗi sầu u uẩn. Giọng nói bà ấm áp và hát ru truyền cảm đến lạ kỳ. Lượt người vào chợ mỗi lúc một tấp nập. Có người nhìn bà điên thương hại, tò mò đứng lại nhìn. Dăm ba kẻ tỏ vẻ khó chịu, hằn học ra mặt.
Cứ mỗi tháng bà điên vất vưởng ở cái chợ này thì có ba ngày những người ở chợ nhất là buôn bán đồ ăn, thức uống phải khổ sở cùng bà. Bà điên mang cái mông nhầy nhụa một thứ nước màu đỏ đặc sếnh, chảy loang lổ xuống cả hai chân, gặp ai cũng đứng lại bắt chuyện. Mọi người đang ngồi ăn nhìn thấy bà điên chỉ muốn nôn thốc nôn tháo và bỏ chạy.
Những người bán ở chợ hợp sức lại khiêng bà ra bến sông. Họ chia nhau giữ chân, tắm rửa, kì cọ sạch sẽ rồi thay quần áo, bưng bít cho bà ta nhưng chỉ mấy tiếng sau đâu lại vào đấy. Họ đành phải trói bà lại và nhốt vào cái nhà kho gần bãi rác, tan chợ mới thả ra.
Thỉnh thoảng, có vài người đàn ông đào vàng trên núi xuống các quán nhậu quanh khu chợ này ăn uống. Say quá không về được, họ lại kéo nhau vào chợ nằm lăn lóc, hò hát ầm ĩ đến sáng. Đêm hôm qua, những người đàn ông đó lại đi ngang qua đây. Không ai biết đã xảy ra chuyện gì nhưng tinh mơ sáng hôm sau, có người đến dọn hàng sớm khen bà điên hôm nay ngoan ghê. Rồi khi ánh sáng ban mai đủ để nhìn thấy nhau, người ta mới kinh hoàng nhận ra khuôn mặt, thân thể bà điên bầm tím, phờ phạc, áo quần bị xé rách từng mảng. Bà ta ngồi chẳng khác nào sợi bún ẩm mốc vắt qua cái cọc tre ở giữa chợ. Ánh mắt vô hồn, rưng rưng nhìn trân về một hướng. Những người ở chợ vây quanh bà điên thoa dầu, cạo gió và không ngớt ruả những người đàn ông hôm qua đến thậm tệ. Vậy mà vừa tỉnh lại một chút, bà ta tiếp tục vung tay múa chân. Nói. Cười. Chửi…
 Có ai đó đang nắm tay tôi từ phía sau. Tôi hoảng hồn chút nữa là hét toáng lên khi thấy người đàn bà đó nhe răng cười ngây dại. Tôi rút tay lại trước khi bà ta buông ra một câu:
- Em đẹp lắm!
Bà nhìn thẳng vào mắt tôi:
- Đừng tin vào đàn ông, đều là lũ khốn nạn cả, nhớ chưa? nhớ nhé!
Cứ thế bà ta vừa đi vừa lảm nhảm đến cuối chợ, để mặc tôi ngơ ngác như kẻ mất hồn. Chị bán thịt lợn nhìn tôi mỉm cười:
- Không sao đâu em, bà ta bị điên mà, toàn ăn nói vớ vẩn như vậy thôi.
Tôi tò mò nên hỏi chị bán thịt:
- Thế nhà bà ta nơi nào, người thân đâu hết, sao lại ra nông nỗi này hả chị?
Chị bán thịt kể:
- Nhà bà ta ở bên kia sông, gần nhà chị. Bố mẹ đều mất cả rồi, có duy nhất một người anh trai cũng bỏ làng đi biệt xứ không biết sống chết nơi nào. Bà ta là giáo viên dạy văn cấp ba, ngày trước sắc đẹp nghiêng nước hương trời nhưng số phận đun đủi thế nào gặp phải thằng chồng mê gái, đã thế còn cờ bạc và nghiện rượu. Mỗi lần ra ngoài chơi về lấy tiền mà bà ta không đưa là nó đánh cho thâm mặt tím mày. Khi thằng bé đầu lòng được hai tháng thì chồng đem gái về nhà ngủ. Vừa sinh dậy, sức khỏe còn yếu lại bị sốc nên người bà ta cứ đờ đẫn, lấy nước sôi sùng sục ở trên bếp tắm cho con mà không biết. Tội nghiệp lắm, vừa đưa đến bệnh viện thì thằng bé tắt thở. Từ đó, bà ta bị điên bỏ nhà đi lang thang, ăn, ngủ đầu đường xó chợ. Lượm được cái gì là bà ta cho vào miệng liền, kể cả đồ thối rữa. Những người ở chợ thương tình, lâu lâu lại bớt đồ ăn đang bán của mình cho bà ấy.
Tôi thắc mắc:
- Thế chồng bà ta bây giờ ở đâu chị?
- Lão theo gái vào Nam rồi. Bây giờ giàu lắm, hôm trước về làng đi trên chiếc xe ô tô xịn, hãng gì của Mỹ ấy.
Tôi ngước mặt lên trời thở dài thườn thượt. Câu chuyện của bà điên cứ ám ảnh tôi suốt đêm, dù cố gắng cũng không thể nào chợp mắt được. Nhìn bà điên thương thật nhưng cuộc sống của tôi bây giờ cũng đâu có khá gì so với thời sinh viên. Giá cả thị trường leo thang, mà đồng lương thử việc của tôi chỉ có tám trăm ngàn đồng một tháng. Tiền thuê nhà, điện nước hết hai trăm, còn lại sáu trăm là tiền ăn. Mỗi ngày, tôi xài không được quá hai mươi ngàn. Nếu có vài cái đám cưới của bạn bè, đồng nghiệp thì tháng đó tôi ăn toàn mì tôm.
 Ngày trước cầm ba ngàn đồng ra chợ cũng mua được hơn một lạng thịt lợn, còn bây giờ ra chợ bảo bán cho chừng đó chắc người bán thịt sẽ la rộn lên, chẳng mấy chốc trở thành trò hề để người ta chỉ trỏ, cười cợt. Tất cả các mặt hàng ở chợ giá đều tăng gấp đôi, ai thắc mắc người ta đều đổ thừa cho xăng lên giá. Nghĩ về bà điên rồi nghĩ đến bản thân, chao ôi, sao mà nao lòng thế!
Rạng sáng ở đằng đông, mặt trời nhú lên như hòn than hồng. Một ngày mới lại đến và một ngày nữa phải lo toan. Nhảy xuống khỏi giường đánh răng, rửa mặt, thay xong áo quần rồi đến cơ quan, thói quen hằng ngày đó đã ăn hằn thành nếp nhưng chợt nhớ hôm nay là ngày nghỉ, cái bụng cũng đã sôi lên sùng sục. Sẵn quần áo đã mang, tôi lên chợ.
 Vừa đến cổng chợ đã đụng phải bà điên. Hai tay của bà cầm bánh rán vừa chạy vừa ngoái đầu nhìn lại, la hét om sòm:
- Đất đá thương tao, cỏ cây thương tao, con đường thương tao, chúng mày không thương tao...
 Chạy được một đoạn, bà cho hết bánh vào miệng nhai ngốn ngấu. Chị bán bánh bực mình, cáu kỉnh:
- Con mẹ điên nhìn thế mà khôn đáo để, vừa ăn trộm vừa la làng đó bà con!
Chị ta châm lửa đốt tờ giấy lẩm bẩm rồi quay mặt về phía bà điên nói to:
- Ăn xong thì cút đi cho khuất mắt, đừng lai vãng ở đây nữa, để cho người ta còn buôn bán nghe chưa mụ điên kia!
 Nói xong, chị ngồi xuống đon đả mời khách.
Tôi tiến thẳng vào bên trong chợ. Nhìn thấy tôi, chị bán thịt đưa tay vẫy vẫy:
- Nhanh đến đây, chị kể cái này cho mà nghe!
Nhìn bộ dạng vội vã của chị như có chuyện gì đó nghiêm trọng lắm. Chị ghé sát vào tai tôi thì thầm:
- Em biết chuyện gì chưa?
Tôi lắc đầu, chị bán thịt nói tiếp:
 - Bà điên có người yêu.
 Tôi cười và không khỏi ngạc nhiên. Tôi nghĩ ai đó chắc cũng là kẻ “dở hơi cám lợn”, chứ người bình thường, qủa là chuyện động trời. Chị bán thịt nhìn tôi đưa cái cằm hất hất mấy cái về phía người đàn ông đang ngồi đối diện, như muốn nói cho tôi biết, chính ông ta đấy - Người yêu của bà điên.
Ông ta ngồi nhìn xa xăm, tóc tai bồm xồm, râu mọc tùm lum, che phủ gần hết cả khuôn mặt. Trông dáng người ông ta to cao, phong độ nhưng ăn mang xộc xệch.
Tôi cúi sát chị bán thịt hỏi nhỏ:
- Cũng bị điên hả chị?
Chị bán thịt thì thầm:
- Không biết nữa, mới xuất hiện chiều qua. Em đợi một lát đi, sắp có trò vui để xem đó.
Người đàn ông vẫn ngồi bất động trên sạp của một quán xép không người bán, hai tay ôm chặt lấy đầu, mặt cúi gầm xuống. Bà điên thì cứ lượn lờ, bước qua, lướt lại trước mặt ông ta. Bà tiến sang bên trái dùng tay đánh hai cái vào mông, lè lưỡi và nói những lời yêu thương nhưng sao rú lên một cách dữ dằn:
- Mày có nhớ tao không? Có yêu tao không?
 Bà tiếp tục trở về bên phải nhìn người đàn ông hồi lâu rồi phá lên cười điên dại. Tôi chứng kiến mà mặt cứ nghệt ra, không thể hiểu nổi. Chẳng lẽ, người điên họ tỏ tình như thế chăng?
Tất cả mọi người có mặt thường xuyên ở chợ nghe mãi, nhìn riết rồi cũng chán, không ai thèm quan tâm nữa và tôi tiếp tục hòa vào dòng người đang chen lấn trả giá thức ăn, mong sao chọn được những món ngon giá cả phải chăng để chuẩn bị cho buổi tối của mình.
Có tiếng xôn xao ở sau chợ, tôi đưa mắt nhìn về hướng đó. Ông điên chạy trước. Ba người thanh niên mang áo đỏ - Họ là những người thường bỏ hàng cho các quầy tạp hóa ở chợ, đang rượt theo sau:
- Cướp cướp…
Ông điên vấp phải cục đá ngã nhào. Mấy người đàn ông kia được đà xúm lại vừa đấm, đá, và chửi bới nhặng xị:
- Đánh chết mẹ mày này, dám móc ví của tao hả?
Mọi người đang quẩn quanh mua đồ hoặc đứng từ xa nhìn lại, có người không hiểu chuyện gì, thấy vậy cũng bâu lại xúm xít. Tự nhiên bà điên hét toáng lên không ai nhận ra được là bà đang khóc hay cười…
Ông điên bị đánh phọt cả máu mũi, không thể kháng cự được nữa. Một số người nhảy vào can. Một người đàn ông trong đám đông lên tiếng:
- Thôi, dừng tay lại đi mấy đứa. Dù gì ông ta cũng là người yêu của bà điên, đều là điên khùng cả thì chấp làm gì. Lấy lại ví tiền là được rồi. Bây mà đánh nữa lão chết mất, không khéo lại mang họa vào thân.
 Những người kia nghe có lý, họ lần lượt bỏ đi...có thằng còn nhổ lại bên cạnh ông ta một bãi nước bọt. Trên nền đất đỏ bụi bặm, ông ta gần như kiệt sức hoàn toàn nhưng để tránh những cái nhìn xỉa xói của đám đông ở chợ và những bàn chân vô tình dẫm lên thân hình nhừ đòn đau đớn, ông ta đang cố dùng tí sức lực còn lại bò vật vã, gắng gượng để đứng dậy…nhưng đứng lên lại khuỵu xuống, cuối cùng ông ta đành chun người lại nằm im và thở phè phè… những giọt máu ở mũi chảy ra nhanh chống được lớp bụi cuốn lấy. Một số người ở chợ xúm lại, nhao nhao quanh ông ta. Chị bán thịt lách đám đông bước vào bên trong vòng người, đưa tay vén mái tóc của ông ta để nhìn kỹ khuôn mặt. Chợt chị ấy xoay người về phía đám đông hét to:
- Ôi trời ơi! Tôi nhận ra người đàn ông này rồi, không phải là người yêu của bà điên mà là chồng, là chồng đấy bà con à!
Đám đông càng lúc càng nhiều, họ chen chúc, đua nhau nói, hỏi:
- Vậy à, lão ta về lúc nào? Nghe nói là giám đốc công ty gì đó lớn lắm ở Thành phố Hồ chí Minh mà.
- Ừ, có thật nhưng giám đốc bù nhìn thôi. Toàn bộ tài khoản cô vợ bé nắm hết. Mà công nhận lão đẹp trai không kém ngày trước mấy bác nhỉ? Bị đánh cho xơ xác thế mà vẫn đẹp.
- Tôi nghe thằng cháu của tôi ở trong đó về nói, vì lão ăn ở hai lòng, đèo bồng mấy cô chân dài nên con vợ bé rút hết cổ phần theo trai, công ty phá sản nên mới mò về đây đấy.
- Chắc lão muốn bám váy vợ cũ, ai dè... 
- Nhưng bộ dạng lão bây giờ thê thảm quá...
- Như thế là đáng “Nợ đời trời trả mà.’’
Sau những lời bàn tán xôn xao, như xem xong một vở tuồng, đám đông cũng tan dần. Mọi người rảo bước, đi nhanh trở về vị trí của mình. Người mua thì vào mua, kẻ bán thì vào bán. Riêng ở một góc chợ, dưới cái lều được che bằng bạt và nilông, bà điên vẫn ngồi co quắp nhìn chằm chằm vào người đàn ông đang nằm bất động trên đất. Đôi mắt ráo hoảnh, không chớp. Tôi chợt giật mình khi nhìn vào đôi mắt ấy, có cảm giác đấy là ánh mắt của một người đang rất tỉnh. Lẽ nào lại thế?
 
Phương Lan






 
 







Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
09 Tháng Tám 20267:14 CH(Xem: 210)
“Một suy ngẫm nối tiếp Từ bài viết “CUỘC TỰ VẤN LƯƠNG TÂM LỚN NHẤT VÀ RUNG CẢM NHẤT TRONG ĐIỆN ẢNH” của Mai An Nguyễn Anh Tuấn về The Odyssey của Christopher Nolan, chúng tôi thử đi thêm một bước: từ Troy của Homer nhìn về những cuộc chiến của thế giới hôm nay.” MINH HẠO -
09 Tháng Tám 20266:02 CH(Xem: 175)
Hợp Lưu trân trọng giới thiệu bài viết của Mai An Nguyễn Anh Tuấn về The Odyssey — bộ phim mới của đạo diễn Christopher Nolan. Không chỉ là một bài điểm phim, tác giả đã đọc cuộc trở về của Odysseus như một hành trình trở về với lương tri và Nhân tính; nơi chiến thắng, quyền lực và những cuộc chinh phạt cuối cùng phải đối diện với món nợ máu của những người vô tội. Từ thành Troy của Homer đến một thế giới hôm nay vẫn còn “gió tanh mưa máu”, bài viết đặt ra một câu hỏi tưởng cổ xưa mà vẫn nhức nhối: Sau mỗi cuộc chiến, ai sẽ là người trả giá cho những gì con người đã gây ra cho con người? — BAN BIÊN TẬP HỢP LƯU
08 Tháng Tám 202612:47 SA(Xem: 329)
Có người hỏi vì sao ta biền biệt / Đã bao mùa không thấy chút tăm hơi / Có lẽ bởi tháng năm rong ruỗi quá / Bụi mờ dần một khoảng sáng ngày xưa
07 Tháng Tám 202611:11 CH(Xem: 279)
Dòng sống cũng như một dòng sông; có những con nước bất ngờ và những khúc quanh nghiệt ngã. Tôi quyết định chuyến đi từ Mỹ về cao nguyên Đắk Lắk - Buôn Ma Thuột chỉ trong vòng mười lăm phút trước một ngọn trào tỉnh cảm đòi hỏi cần đến một chuyến đi xa.
07 Tháng Tám 202611:05 CH(Xem: 392)
tháng giêng hoa xoan chưa nở / thì em đã vội lấy chồng / mùi hương còn đang dang dở / rụng đầy xuống cả dòng sông / *** tháng hai ánh trăng vừa cũ / chênh chao ngõ vắng im lìm / em không còn gì để nói / chỉ màu nắng nhạt qua tim /
07 Tháng Tám 202610:29 CH(Xem: 566)
Lời dẫn nhập: Hai năm sau lễ động thổ ngày 5 tháng 8 năm 2024, Kênh Funan Techo vẫn đang được thi công theo từng đoạn, chưa hoàn thành toàn tuyến khoảng 180 km. Tác giả phân tích rõ dự án không chỉ là tuyến giao thông đường thủy đơn thuần mà còn là công trình điều tiết nước đa mục tiêu, có nguy cơ ảnh hưởng đến chế độ lũ, phân phối phù sa và xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long. Đặc biệt, dự án đã vi phạm nghiêm trọng Điều 5 của Hiệp định Mekong 1995. Cam Bốt đã cố tình xếp kênh Funan Techo vào nhóm “dự án trên dòng nhánh” để chỉ phải làm thủ tục Thông báo đơn giản, thay vì thực hiện thủ tục Tham vấn trước (Prior Consultation) bắt buộc theo quy trình PNPCA. Thực tế, kênh kết nối trực tiếp với sông Mekong và sông Bassac – hai nhánh mang nước dòng chính – và chuyển nước ra Vịnh Thái Lan. Việc né tránh Điều 5 không chỉ làm suy yếu cơ chế hợp tác của Ủy hội sông Mekong (MRC) mà còn mở ra nguy cơ các quốc gia khác noi theo, phá vỡ nguyên tắc sử dụng nước công bằng và hợp lý trên ...
30 Tháng Bảy 20261:56 CH(Xem: 1017)
XÓM BỜ MƯƠNG – Truyện thứ hai trong bộ ba "Tam Quan" của Phạm Ngọc Lương. Hôm qua, chúng tôi giới thiệu CÁT HOANG. Hôm nay là XÓM BỜ MƯƠNG – truyện ngắn thứ hai trong bộ ba Tam Quan của nhà văn trẻ Phạm Ngọc Lương, từng đăng trên Hợp Lưu số 87 (2006). Hơn hai mươi năm trước, nhà phê bình Thụy Khuê đã gọi đây là "một câu chuyện cổ tích kinh dị", nơi cái chết của một dòng sông song hành với sự mục rữa của môi trường, sự tha hóa của con người và số phận bi thảm của một đứa trẻ. Một truyện ngắn đầy chất thơ, nhưng càng đẹp càng khiến người đọc rùng mình. Hai mươi năm đã trôi qua. Dòng sông trong truyện có còn là một ẩn dụ của hôm nay? Xã hội Việt Nam đã thay đổi đến đâu trước những vấn đề mà XÓM BỜ MƯƠNG đặt ra: môi trường, bạo lực, sự vô cảm, và phẩm giá con người? Chúng tôi xin giới thiệu lại truyện ngắn này. Câu trả lời, có lẽ, xin dành cho mỗi bạn đọc.
29 Tháng Bảy 20263:34 CH(Xem: 1083)
Có những tác phẩm không thuộc về một thời điểm. Chúng lặng lẽ nằm lại trên trang giấy nhiều năm, rồi một ngày nào đó bỗng hiện lên với sức nặng như thể vừa mới được viết hôm qua. Cát Hoang là một truyện ngắn như vậy. Lần đầu xuất hiện trên Tạp chí Hợp Lưu bởi lối viết tối giản, đứt đoạn như điện ảnh, ngôn ngữ đầy ký hiệu, và một thế giới nghệ thuật khiến người đọc vừa bối rối vừa ám ảnh. Nhà phê bình Thụy Khuê từng nhận xét đây là một truyện ngắn có cấu trúc của thơ hiện đại, nơi mỗi câu chữ đều trở thành một ám hiệu, buộc người đọc phải đọc bằng trực giác nhiều hơn bằng cốt truyện. Trong thế giới ấy, có một bãi đất nổi giữa dòng sông, một cộng đồng sống như chưa từng biết đến ánh sáng của văn minh, nơi trẻ em không được học chữ, nơi người biết chữ bị gọi là "con điên", và nơi bạo lực dần trở thành trật tự bình thường. Đó là một không gian hư cấu. Nhưng điều khiến Cát Hoang sống mãi không nằm ở tính hư cấu ấy, mà ở khả năng đánh thức những câu hỏi chưa bao giờ cũ:
22 Tháng Bảy 202610:50 CH(Xem: 1686)
MẢNH ĐẤT ÍT NGƯỜI NHIỀU MA… NGƯỜI, viết hoa, theo tính chất triết học cả Đông lẫn Tây, và theo cách hiểu của tâm lý đời thường nhiều biến động này là “Tử tế”, đang ít dần đi cùng với sự teo tóp của Lương tri, sự lẩn trốn của cái Thiện, sự đánh mất Tình thương và Lòng trắc ẩn… Ma, theo nghĩa khái quát về bản chất Ma Quỷ trong con người đang trỗi dậy, không chỉ là hình tượng dọa nạt con trẻ nữa mà đang trở thành thế lực khủng khiếp đe dọa thống trị toàn bộ cơ chế hoạt động lẫn tinh thần – đạo lý xã hội…
22 Tháng Bảy 202610:23 CH(Xem: 1982)
Bão Maysak đổ bộ vào Móng Cái / các bản tin điện tử dồn lên trang nhất / suốt nhiều giờ chống bão / anh đợi bản tin em
07 Tháng Tám 2026(Xem: 566)
Lời dẫn nhập: Hai năm sau lễ động thổ ngày 5 tháng 8 năm 2024, Kênh Funan Techo vẫn đang được thi công theo từng đoạn, chưa hoàn thành toàn tuyến khoảng 180 km. Tác giả phân tích rõ dự án không chỉ là tuyến giao thông đường thủy đơn thuần mà còn là công trình điều tiết nước đa mục tiêu, có nguy cơ ảnh hưởng đến chế độ lũ, phân phối phù sa và xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long. Đặc biệt, dự án đã vi phạm nghiêm trọng Điều 5 của Hiệp định Mekong 1995. Cam Bốt đã cố tình xếp kênh Funan Techo vào nhóm “dự án trên dòng nhánh” để chỉ phải làm thủ tục Thông báo đơn giản, thay vì thực hiện thủ tục Tham vấn trước (Prior Consultation) bắt buộc theo quy trình PNPCA. Thực tế, kênh kết nối trực tiếp với sông Mekong và sông Bassac – hai nhánh mang nước dòng chính – và chuyển nước ra Vịnh Thái Lan. Việc né tránh Điều 5 không chỉ làm suy yếu cơ chế hợp tác của Ủy hội sông Mekong (MRC) mà còn mở ra nguy cơ các quốc gia khác noi theo, phá vỡ nguyên tắc sử dụng nước công bằng và hợp lý trên ...
16 Tháng Tám 2025(Xem: 11055)
Giáo sư Trần Ngọc Ninh đã ra đi thanh thản ở tuổi 103 vào ngày 16 tháng 7 năm 2025 tại Bệnh viện Hoag, thành phố Newport Beach, miền Nam California. Tin tức về sự qua đời của giáo sư chỉ được gia đình thông báo hai tuần sau đó, theo đúng nguyện vọng của thầy về một tang lễ Phật giáo vô cùng đơn giản, được tổ chức riêng tư trong phạm vi gia đình. Không có cáo phó, không có điếu văn, và gia đình đã thực hiện đúng những gì thầy mong muốn. Thầy được an táng tại nghĩa trang Loma Vista Memorial Park, thành phố Fullerton, cách Little Saigon khoảng 20 km, bên cạnh phần mộ của người vợ quá cố, mất vào năm 2020 trong thời kỳ đại dịch Covid-19. Bia mộ của thầy rất giản dị, không ghi học hàm hay danh hiệu – chỉ khắc tên thầy và pháp danh “Orgyen Karma, biểu tượng cho hoạt động giác ngộ”.
18 Tháng Mười Hai 2024(Xem: 17691)
Cristoforo Borri dành hai chương III và IV, trong Phần II của Ký Sự Đàng Trong để viết về nhân vật mà ông quý trọng và tôn vinh: quan Khám lý Trần Đức Hoà -ân nhân thứ hai của đạo Chúa (sau Minh Đức Vương Thái Phi)- là người đã cứu sống cha Buzomi và mời các giáo sĩ về vùng ông cai trị, năm 1618, trong cơn sóng gió, các giáo sĩ phải lẩn tránh, ông đã cấp nhà ở và dựng nhà thờ cho họ ở Quy Nhơn, tạo ra cơ sở đạo Chúa ở Nước Mặn. Xin tóm tắt lại những sự kiện đã xẩy ra: / Đạo Chúa ở Đàng Trong do cha Buzomi đặt nền móng từ năm 1615, nhờ Minh Đức Vương Thái Phi giúp đỡ và che chở, có được nhà thờ lớn ở Đà Nẵng. Năm 1616, Macao gửi thêm ba thầy giảng người Nhật sang trợ giúp. Năm 1619, cha Buzomi bình phục; quan Khám lý đưa ông trở lại Hội An, các đạo hữu Dòng Tên gặp nhau trong niềm vui khôn tả. Họ quyết định: Cha Pedro Marques ở lại Hội An. Các Cha Buzomi, de Pina, Borri và thầy giảng Bồ, theo quan Khám lý về Quy Nhơn[1].
18 Tháng Mười Hai 2024(Xem: 16757)
Kỳ trước, chúng tôi đã trình bày Đời sống thế tục ở Đàng Trong theo sách Ký sự Đàng Trong của Cristoforo Borri. Kỳ này, xin giới thiệu Đời sống tôn giáo ở Đàng Trong qua ngòi bút của Borri, về giai đoạn đầu tiên đạo Chúa được truyền vào nước ta, từ 1615 đến 1622, dưới thời chúa Sãi Nguyễn Phước Nguyên./ Cristoforo Borri xác định vai trò tiên phong của Dòng Tên / Cristoforo Borri xác định các giáo sĩ Dòng Tên đúng là những người đầu tiên đem đạo Chúa vào Đàng Trong, bằng cách chỉ trích sự bịa đặt trong cuốn sách của một giáo sĩ Y Pha Nho [Hordũnez de Zeballos] kể rằng ông ta đã đến Đàng Trong trước đó, đã rửa tội cho một bà công chúa và nhiều người trong hoàng tộc, mà Borri cho là hoàn toàn hoang tưởng.
08 Tháng Tám 202612:47 SA(Xem: 329)
Có người hỏi vì sao ta biền biệt / Đã bao mùa không thấy chút tăm hơi / Có lẽ bởi tháng năm rong ruỗi quá / Bụi mờ dần một khoảng sáng ngày xưa
07 Tháng Tám 202611:05 CH(Xem: 391)
tháng giêng hoa xoan chưa nở / thì em đã vội lấy chồng / mùi hương còn đang dang dở / rụng đầy xuống cả dòng sông / *** tháng hai ánh trăng vừa cũ / chênh chao ngõ vắng im lìm / em không còn gì để nói / chỉ màu nắng nhạt qua tim /
22 Tháng Bảy 202610:23 CH(Xem: 1982)
Bão Maysak đổ bộ vào Móng Cái / các bản tin điện tử dồn lên trang nhất / suốt nhiều giờ chống bão / anh đợi bản tin em
08 Tháng Bảy 20264:22 CH(Xem: 2527)
Sau một khoảng lặng khá dài, nhà thơ Phan Thanh Bình gửi đến Hợp Lưu năm bài thơ mới như những mảnh suy tưởng được chưng cất từ ký ức, lịch sử, tri thức và những đổ vỡ của đời sống đương đại. Ở đó, hình ảnh quen thuộc luôn được đặt trong những liên tưởng bất ngờ: mùi oản hương đi cùng chỉ số Dow Jones, phế tích vương triều mở ra một hệ đếm của ký ức, còn cơn mưa cuối cùng lại đổ xuống ngay trong bóng mình.
(Xem: 279)
Dòng sống cũng như một dòng sông; có những con nước bất ngờ và những khúc quanh nghiệt ngã. Tôi quyết định chuyến đi từ Mỹ về cao nguyên Đắk Lắk - Buôn Ma Thuột chỉ trong vòng mười lăm phút trước một ngọn trào tỉnh cảm đòi hỏi cần đến một chuyến đi xa.
(Xem: 2416)
-Năm 1978 Tôi đặt chân đến Úc sau hơn 9 tháng ở Indonesia, dừng Sydney chuyển tiếp đến Thành phố một ngày có bốn mùa là Melbourne, chuyến bay Qantas khổng lồ 747 chở một nhóm 100 người chia ra lên khu vực thượng hạng trên chóp mũi. Tôi mang đôi dép hai màu chiếc đực chiếc cái đi bơ vơ giữa đám đông người Việt gốc Tàu cùng vali sang trọng.
(Xem: 2183)
Sinh 1946, tôi rời Việt Nam năm 1982 – 36 tuổi – và sống tại Mỹ từ đó cho đến bây giờ ở tuổi 80. Năm nay – 2026 – Mỹ kỷ niệm 250 năm ngày lập quốc. Nhìn lại bản thân và gia đình mình, chúng tôi đã được sống trên đất nước này ngót một phần năm chặng đường của dòng lịch sử Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ. / Càng đến tuổi xế chiều, rồi... chạng vạng cuộc đời, sự ra đi vĩnh viễn không còn là vấn đề bận tâm như thời còn trẻ mà chỉ còn lại nỗi ám ảnh tuổi già là “ra đi như thế nào”. Có lúc nghe tin người bạn, người thân làm ăn kiếm bạc triệu đô la tôi vẫn chúc mừng nhưng với tâm trạng dửng dưng như mùa thu lá rụng. Nhưng nghe tin một bạn già vừa thảnh thơi an nhiên ra đi nhanh như khuất bóng chiều, tôi lại mừng đến xúc động và ước chi mình cũng sẽ ra đi nhanh và nhẹ như giấc ngủ qua đêm. Thì ra, cái “nỗi niềm canh cánh” của đời người cũng đổi thay theo thời gian qua những chặng đường đời.
(Xem: 2771)
Tấm vé World Cup đầu tiên / Mùa hè năm 2026, thế giới quay cuồng trong bầu không khí cuồng nhiệt của ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh. Giữa mùa náo nhiệt ấy, tôi cũng có được niềm vui thầm kín nhưng mãnh liệt: lần đầu tiên chính thức sở hữu hai tấm vé xem World Cup trực tiếp (một cho tôi, một cho người con ) .
30 Tháng Bảy 20261:56 CH(Xem: 1017)
XÓM BỜ MƯƠNG – Truyện thứ hai trong bộ ba "Tam Quan" của Phạm Ngọc Lương. Hôm qua, chúng tôi giới thiệu CÁT HOANG. Hôm nay là XÓM BỜ MƯƠNG – truyện ngắn thứ hai trong bộ ba Tam Quan của nhà văn trẻ Phạm Ngọc Lương, từng đăng trên Hợp Lưu số 87 (2006). Hơn hai mươi năm trước, nhà phê bình Thụy Khuê đã gọi đây là "một câu chuyện cổ tích kinh dị", nơi cái chết của một dòng sông song hành với sự mục rữa của môi trường, sự tha hóa của con người và số phận bi thảm của một đứa trẻ. Một truyện ngắn đầy chất thơ, nhưng càng đẹp càng khiến người đọc rùng mình. Hai mươi năm đã trôi qua. Dòng sông trong truyện có còn là một ẩn dụ của hôm nay? Xã hội Việt Nam đã thay đổi đến đâu trước những vấn đề mà XÓM BỜ MƯƠNG đặt ra: môi trường, bạo lực, sự vô cảm, và phẩm giá con người? Chúng tôi xin giới thiệu lại truyện ngắn này. Câu trả lời, có lẽ, xin dành cho mỗi bạn đọc.
29 Tháng Bảy 20263:34 CH(Xem: 1083)
Có những tác phẩm không thuộc về một thời điểm. Chúng lặng lẽ nằm lại trên trang giấy nhiều năm, rồi một ngày nào đó bỗng hiện lên với sức nặng như thể vừa mới được viết hôm qua. Cát Hoang là một truyện ngắn như vậy. Lần đầu xuất hiện trên Tạp chí Hợp Lưu bởi lối viết tối giản, đứt đoạn như điện ảnh, ngôn ngữ đầy ký hiệu, và một thế giới nghệ thuật khiến người đọc vừa bối rối vừa ám ảnh. Nhà phê bình Thụy Khuê từng nhận xét đây là một truyện ngắn có cấu trúc của thơ hiện đại, nơi mỗi câu chữ đều trở thành một ám hiệu, buộc người đọc phải đọc bằng trực giác nhiều hơn bằng cốt truyện. Trong thế giới ấy, có một bãi đất nổi giữa dòng sông, một cộng đồng sống như chưa từng biết đến ánh sáng của văn minh, nơi trẻ em không được học chữ, nơi người biết chữ bị gọi là "con điên", và nơi bạo lực dần trở thành trật tự bình thường. Đó là một không gian hư cấu. Nhưng điều khiến Cát Hoang sống mãi không nằm ở tính hư cấu ấy, mà ở khả năng đánh thức những câu hỏi chưa bao giờ cũ:
22 Tháng Bảy 202610:14 CH(Xem: 1622)
Đất nước ta khởi đi từ hình bóng một người mẹ thuở hồng hoang. Lịch sử chúng ta khởi đi từ lời ru và những cuộc phân ly. Giữa huyền thoại về những người anh hùng, thấp thoáng bóng dáng những người mẹ trầm mình trên sông.
14 Tháng Bảy 202612:37 SA(Xem: 2401)
Bích Lan sinh trưởng ở Đồng Nai, tính tình hiền lành và có ngoại hình dễ nhìn. Năm nay bốn mươi tuổi. Ở cái tuổi mà nhiều người phụ nữ đã có con vào đại học, cô trở về căn hộ của mình mỗi chiều với một chùm chìa khóa và sự im lặng. Từ ban công tầng mười sáu nhìn xuống, thành phố đêm nào cũng sáng rực. Xe cộ vẫn xuôi ngược, những ô cửa vẫn hắt ra ánh đèn vàng ấm áp. Chỉ có căn hộ của Lan, nhiều lúc rộng đến mức nghe rõ tiếng dép của chính mình trên nền gạch. Sự nghiệp làm ăn thì thuận tiện nhưng về đường tình duyên thì có phần lận đận.
09 Tháng Tám 2026(Xem: 210)
“Một suy ngẫm nối tiếp Từ bài viết “CUỘC TỰ VẤN LƯƠNG TÂM LỚN NHẤT VÀ RUNG CẢM NHẤT TRONG ĐIỆN ẢNH” của Mai An Nguyễn Anh Tuấn về The Odyssey của Christopher Nolan, chúng tôi thử đi thêm một bước: từ Troy của Homer nhìn về những cuộc chiến của thế giới hôm nay.” MINH HẠO -
09 Tháng Tám 2026(Xem: 175)
Hợp Lưu trân trọng giới thiệu bài viết của Mai An Nguyễn Anh Tuấn về The Odyssey — bộ phim mới của đạo diễn Christopher Nolan. Không chỉ là một bài điểm phim, tác giả đã đọc cuộc trở về của Odysseus như một hành trình trở về với lương tri và Nhân tính; nơi chiến thắng, quyền lực và những cuộc chinh phạt cuối cùng phải đối diện với món nợ máu của những người vô tội. Từ thành Troy của Homer đến một thế giới hôm nay vẫn còn “gió tanh mưa máu”, bài viết đặt ra một câu hỏi tưởng cổ xưa mà vẫn nhức nhối: Sau mỗi cuộc chiến, ai sẽ là người trả giá cho những gì con người đã gây ra cho con người? — BAN BIÊN TẬP HỢP LƯU
22 Tháng Bảy 2026(Xem: 1686)
MẢNH ĐẤT ÍT NGƯỜI NHIỀU MA… NGƯỜI, viết hoa, theo tính chất triết học cả Đông lẫn Tây, và theo cách hiểu của tâm lý đời thường nhiều biến động này là “Tử tế”, đang ít dần đi cùng với sự teo tóp của Lương tri, sự lẩn trốn của cái Thiện, sự đánh mất Tình thương và Lòng trắc ẩn… Ma, theo nghĩa khái quát về bản chất Ma Quỷ trong con người đang trỗi dậy, không chỉ là hình tượng dọa nạt con trẻ nữa mà đang trở thành thế lực khủng khiếp đe dọa thống trị toàn bộ cơ chế hoạt động lẫn tinh thần – đạo lý xã hội…
11 Tháng Bảy 2026(Xem: 2248)
Di sản ngàn đời của ông cha để lại mà mình không biết đến, không biết quý, thì đó là một điều đáng để cho chúng ta phải suy nghĩ! Cuộc triển lãm Vietnamese Ceramic: A Separate Tradition (Tạm dịch là Đồ Gốm Việt Nam: Một Truyền Thống Riêng Biệt), của viện bảo tàng Seattle Art Museum được trưng bày trong từ những năm qua, vẫn còn để lại một số đồ cổ Việt Nam tiêu biểu. Tôi đã tham dự để giúp một số việc chuyển ngữ và một vài vấn đề tổ chức liên quan đến cộng đồng. Chính trong dịp này, tôi có cơ hội tìm hiểu thêm về các viện bảo tàng và nhất là có dịp nghiên cứu về đồ gốm Việt Nam mà trong bao nhiêu thế kỷ qua đã bị chính người Việt đặt vào một địa vị quá thấp kém, khiến ít người ngó ngàng đến.
05 Tháng Sáu 2026(Xem: 3079)
-Trần Thị Nguyệt Mai: Xin anh nói cho độc giả biết một chút về anh? -Trang Châu: Tôi sinh ngày 28 tháng 3 năm 1938 ở Huế. Mồ côi mẹ năm 10 tuổi. Tôi được theo học các trường Pellerin, Institut de la Providence ở Huế và Lycée Yersin ở Đà Lạt. Lên đại học tôi chọn Y Khoa Sàigòn, vào quân y, ra trường cuối năm 1965 với cấp bậc y sĩ trung úy. Tôi chọn phục vụ quân y Dù từ 1966 đến 1971. Tiếp theo là y sĩ điều trị Quân Y Viện Trần Ngọc Minh. Giữa năm 1972 được lệnh thuyên chuyển về Trường Quân Y, đảm trách chức vụ Trưởng Khối Sinh Viên và Khóa Sinh một thời gian ngắn và sau đó là Trưởng Khối Tâm lý Chiến kiêm Chủ Bút Tập San Quân Y cho đến ngày mất Miền Nam năm 1975. Tị nạn tại thành phố Montréal, tỉnh bang Québec, xứ Canada, từ 14 tháng 5 năm 1975. Trở lại nghề Y vào tháng 9 năm 1977. Tháng 4 năm 1988 tình nguyện theo tàu của Hội Médecins du Monde (Pháp) về Biển Đông cứu người vượt biển. Tàu đã gặp 5 ghe vượt biển, vớt được 327 thuyền nhân. Nghỉ hưu từ đầu tháng 3 năm 2016.
06 Tháng Sáu 2025(Xem: 14404)
Trước khi thực hiện cuộc phỏng vấn này, tôi đã tham khảo nhiều nguồn thông tin và trực tiếp đối thoại với những nhân vật “sống” trong và ngoài nước. Tuy nhiên, phản hồi nhận được đa phần rơi vào ba mô thức: (1) phê phán gay gắt phía đối lập, (2) nói chung chung với lý thuyết viễn mơ, hoặc (3) phủ nhận hoàn toàn tính khả thi của việc hòa hợp hòa giải. Do đó, tôi đã tìm đến Trí tuệ Nhân tạo Chat GPT – như một cuộc đối thoại với "sự trống vắng im lặng", và đồng thời là một sự tổng hợp từ hàng triệu nguồn tiếng nói – để có được một cái nhìn khách quan, toàn diện, mang tinh thần đối thoại tương kính về một vấn đề lớn và dai dẳng của dân tộc Việt Nam.
22 Tháng Mười Hai 2023(Xem: 30478)
Như bài viết gần đây của ông về kênh đào Phù Nam của Cam Bốt, và đặc biệt như một tuyên bố gần đây nhất của Thủ tướng Cam Bốt Hun Manet: “Kênh đào Phù Nam không lấy nước từ sông Mekong mà chỉ lấy từ sông Bassac và sẽ dùng cho tưới tiêu, nông nghiệp)\”, xin ý kiến của ông về những vấn đề sau:
27 Tháng Tư 2022(Xem: 36755)
Những ngày 11, 12 tuổi, vào những năm 73-74, tôi say mê Phan Nhật Nam. Anh trở thành thần tượng của tuổi thơ, với những ngày dài trên quê hương, những ngày bi thảm, những ngày thê lương, những ngày gẫy vụn, trong nỗi sợ khốn cùng. Nỗi sợ trái lựu đạn đã bật kíp. Nỗi đau vô hình của đồng ruộng ẩn chứa triệu trái mìn. Nỗi đau thắt ruột của người cha xếp xác con, trên đoạn đường từ Quảng Trị về Huế. Trong bất mãn của người lính trước một hậu phương vô ơn. Của người lính miền Nam phải tự vệ giữa một thế giới làm ngơ những thảm sát tập thể ở bãi Dâu, ở trường tiểu học Cai Lậy. Khác những nhà văn quân đội khác, tính chất bi tráng của một xã hội dân sự thời chiến phủ trùm lấy bút ký của Phan Nhật Nam, vượt lên trên các trận đánh. Không phải Mùa hè đỏ lửa, mà Tù binh và Hòa bình, Dọc đường số 1, Dấu binh lửa mới thực sự ghi lại suy nghĩ của một quân nhân trong chiến tranh. Bên cạnh, nhật ký của Đặng Thùy Trâm, Nguyễn Văn Thạc chỉ là những tiểu xảo của những sản phẩm được biên tập.
(Xem: 12177)
Cuốn sách này là bản dịch tuyển tập những bút ký cá nhân, văn học và báo chí về các nhân vật Việt Nam đã có những đóng góp đáng kể cho văn học, nghệ thuật và khoa học. Đây là một nguồn tư liệu phong phú về lịch sử xã hội, văn hóa và chính trị của miền Nam Việt Nam, đồng thời khắc họa sự nghiệp của từng nhân vật. Phần lớn những người được đề cập nổi bật trong giai đoạn 1954 – 1975. Sau khi miền Nam thất thủ vào tay lực lượng miền Bắc năm 1975, hầu hết họ đều bị giam giữ nhiều năm trong các trại cải tạo cộng sản. Đến thập niên 1980, một số người đã sang Hoa Kỳ và đa phần vẫn tiếp tục hoạt động sáng tạo.(TS. Eric Henry, dịch giả)
(Xem: 13521)
Tập thơ “Hẹn Anh Về Vỹ Dạ Ngắm Mưa Bay” của Hoàng Thị Bích Hà có hơn 180 bài thơ dài ngắn khác nhau được chia làm 2 phần: Phần 1: 80 bài thơ, Phần 2: 116 bài thơ bốn câu. Phần 1: 80 bài thơ tuyển là những bài tâm đắc được chọn lọc ra từ 10 tập thơ trước đã xuất bản và một số bài thơ mới sáng tác trong thời gian gần đây, chưa in nhưng đã được đăng tải trên các trang báo mạng và website Văn học Nghệ thuật trong và ngoài nước. Phần 2 là những khổ thơ yêu thích, mỗi bài chỉ chon 4 câu trong số những bài thơ đã xuất bản.
TẠP CHÍ HỢP LƯU là một không gian văn học, nghệ thuật và biên khảo độc lập, nơi các dòng tư tưởng, mỹ cảm và ký ức văn hóa gặp gỡ và đối thoại. Chúng tôi đăng tải các tiểu luận, khảo cứu, bình luận văn hóa – xã hội, cùng những sáng tác văn học và phê bình nghệ thuật, với tinh thần khai phóng, tôn trọng đa dạng quan điểm và tự do học thuật. Hợp Lưu không nhằm đại diện cho bất kỳ khuynh hướng chính trị, ý thức hệ hay tổ chức quyền lực nào, mà xem trọng tiếng nói cá nhân, chiều sâu suy tư và giá trị của chữ nghĩa
(Xem: 3944)
Tháng Năm, Sài Gòn vừa chớm những cơn mưa đầu mùa. Không phải mưa tháng Mười Hai… nhưng lạ là, mỗi lần nghe tiếng mưa rơi trên mái phố, mình lại nhớ đến một bài thơ cũ— như thể ký ức có mùa riêng của nó.
(Xem: 5962)
Sau khi đã tập tành yêu anh / Em tập tành chia tay, tập tành giận dỗi / Tập tành nghi ngờ anh nói dối, / (Rồi không tin anh nói thật bao giờ)
(Xem: 5452)
Khoảnh khắc dài theo tiếng gọi / Rốt lại một chiều câm tiếng nói / Đợi chờ đuối một giấc mơ /
(Xem: 6011)
Ném buồn vào phố đông / Nhìn người ta bỗng thấy / Mình đi giữa đồng không / Ném buồn vào tôi vậy / Trăm gai cây xương rồng
(Xem: 6663)
Vậy đó, tưởng quên mà vẫn nhớ / Từ đêm vỡ tuyến lạc ven đô / Người thua trận chót đền trăm tuổi / Ta gánh thù sâu chốn hải hồ / Những tưởng mười năm đời sáng lại / Ta về bươi kiếm miểng xương khô / Vét hết oan khiên người lỡ vận / Vùi sâu xóa dấu một hoang mồ
31 Tháng Mười 202510:09 CH(Xem: 8987)
PHÂN ƯU / Vô cùng thương tiếc khi được tin: Nhà văn, Nhà giáo DOÃN QUỐC SỸ / Pháp danh HẠNH TUỆ / Sinh ngày 17 tháng 2 năm 1923 tại Hạ Yên Quyết, Hà Đông,Hà Nội, Việt Nam. Đã tạ thế vào ngày 14 tháng 10 năm 2025 / tại Anaheim California, Hoa Kỳ / Hưởng thượng thọ 103 tuổi
25 Tháng Mười 20251:53 SA(Xem: 8287)
Vô cùng thương tiếc khi được tin thân phụ của bạn Lưu Thanh Nga: Cụ Francis Xavier Lưu Vĩnh Lữ /Cựu Chủ Tịch Nghị Viên Hội Đồng Đô Thành Sài Gòn / Sinh năm 1934 tại làng Tưởng Lộc, Vĩnh Long, Việt Nam / Đã được Chúa gọi về ngày 11 tháng 10 năm 2025 tại Katy, Texas. /Hưởng thượng thọ 92 tuổi
14 Tháng Mười 202510:03 CH(Xem: 11227)
QUẬN CAM, California (Việt Báo) -- Nhà văn Doãn Quốc Sỹ đã thanh thản từ trần lúc 10:05 Quốc Sỹ đã thanh thản từ trần lúc 10:05 giờ sáng ngày Thứ Ba 14/10/2025 tại một bệnh viện ở Quận Cam, California, theo tin từ gia đình họ Doãn. Nhà văn Doãn Quốc Sỹ lấy tên thật làm bút hiệu. Ông sinh ngày 17/02/1923 (nhằm ngày Mùng Hai Tết Quí Hợi) tại xã Hạ Yên Quyết, Hà Đông, ngoại thành Hà Nội. Như thế, nhà văn ra đi khi được 102 tuổi, theo tuổi ta là 103.