VUI VỚI VĂN CHƯƠNG HẢI NGOẠI

VUI VỚI VĂN CHƯƠNG HẢI NGOẠI

Tản mạn : Phan Tấn Uẩn

**

     Khi qua Mỹ định cư,tôi liên lạc ngay với Trần Hoài Thư (cuối năm 2005). Mãi đến 12 năm sau (2017) khi về hưu, tôi mới có dịp liên lạc với nhà văn Lê Thị Huệ và nhà nghiên cứu văn học Nguyễn Vy Khanh. Những người nầy đã khuyến khích tôi cầm bút trở lại.   

     Tuần lể đầu tiên đặt chân lên Florida, ghé siêu thị Tiến Hưng ở Orlando, trong nhiều tập báo quảng cáo như Trẻ, Gia Đình…, tôi đọc thấy mấy hàng giới thiệu tập bút ký “ Những người cổ trắng” của Trần Hoài Thư, biết được số điện thoại, gọi ngay, báo tin đã qua Mỹ. Bạn chúc mừng ,hỏi thăm và sau đó liên lạc qua email, rồi có kết nối 18 năm liền mạch đến ngày cuối cùng. Ngày bạn mất, tôi chỉ có vài hàng chia buồn trên Facebook mà không đủ thông tin để viết một bài tưởng nhớ góp mặt với anh em văn báo. Nhân đây tôi muốn ghi một vài chi tiết trong mối quan hệ riêng tư như lời tưởng nhớ bạn. Trước bảy lăm tôi chỉ gặp Trần Hoài Thư một lần ở 666 Phan Thanh Giản,SàiGòn (tòa soạn Ý Thức) trong một dịp ngẫu nhiên không hẹn trước. Quá bất ngờ không biết nói gì, thấy mặt nhau cũng đủ vui. Cả hai đang ở trong quân ngũ. Tôi gấp gáp trở về ĐàNẳng, bạn trở về đơn vị… Trên 100 số báo Thư Quán Bản Thảo, tôi chỉ có bài viết duy nhất, kể  “Vài Kỷ Niệm Về Tạp Chí Ý Thức”  trên số 88 (tháng 2/2020), mặc dù nhiều lần bạn nhắc và gợi ý tôi viết về đề tài quân đội. Chuyện nầy phải đợi đến khi bộ quân phục trong bức ảnh treo tường thôi thúc, tôi mới có hứng thú viết về tám năm quân ngũ, vì nó liên quan đến gia đình tôi. Xin nói thêm cho rõ. Lúc con trai tôi được visa du học Mỹ năm 1997, nó đã bị nhiều người Việt đồng hương ở Cali ngộ nhận là con cán bộ qua Mỹ du học , vì “Cha mầy là sĩ quan học tập cải tạo thì tiền đâu cho mầy đi du học, nói láo”. Nó qua Mỹ vào thời điểm cọng đồng người Việt ở Cali sôi sục biểu tình chống Cọng. Những tháng đầu ở Cali trong nhà người bác họ ,nó bị lôi kéo đi biểu tình liên miên, có lần bị đẫy lên hàng đầu rất nguy hiểm. Nó phát hoảng, gọi điện thoại cho chúng tôi ở SaiGon giọng đầy lo lắng. Tôi phải gởi qua Mỹ cho nó bản chụp lại bức ảnh của tôi ,bảo nó mang theo làm bùa … hộ mệnh. Đó là bức ảnh độc đáo ghi nhận dấu ấn trong  đời lính, chụp vào tháng 6 năm 1972 giữa một  trưa hè nắng gắt trên bờ cát biển Cửa  Đại – Hội An.Trần Hoài Thư gởi tôi đủ bộ 4 tập Văn Miền Nam, Thơ Tự Do Miền Nam, nhiều số báo Thư Quán Bản Thảo và nhiều tác phẩm của Di Sản Văn chương Miền Nam (đặc biệt thích nhất cuốn Cỏi Đá Vàng của Nguyễn Thị Thanh Sâm), cọng lại toàn bộ hơn năm ngàn trang, tôi đã mấy lần gởi check ($100/lần) về New Jersey, nhưng chưa lần nào thấy bạn đến ngân hàng rút tiền. Quá nhiều người viết về công lao của Trần Hoài Thư đối với di sản văn chương Miền Nam, tôi chỉ biết ngậm ngùi…Bạn đi để lại biết bao tình . Nói chẳng nên lời, thôi lặng thinh… Sau khi về hưu, tôi  rất háo hức muốn biết tình hình sinh hoạt của Văn học hải ngoại. Trước hết, muốn biết tung tích các nhà văn Miền Nam trước 75, tôi tìm đọc những bài phỏng vấn hoặc những ghi chép về các nhân vật nầy. Bài phỏng vấn nhà văn Hoàng Hải Thủy là bài đầu tiên tôi đọc trên internet. Tiếp theo là các phỏng vấn Văn Quang, Vương Tân…giúp tôi biết được nhiều thông tin hấp dẫn, thỏa trí tò mò .Như một phóng viên năng động lành nghề, nhà văn Lê Thị Huệ biết cách đặt những câu hỏi khiến người được phỏng vấn có dịp nói ra hết những gì muốn nói. Tôi liên lạc với chủ biên của trang gio-o và gởi những truyện ngắn đăng trên Văn, Khởi Hành, Ý Thức, Thời Tập trước 75 để lưu giữ trên trang mạng văn chương nầy. Sau đó, nhận được email đề nghị phỏng vấn, tôi từ chối vì tự xét thấy mình không đủ tư cách nhà văn để trả lời những câu hỏi thuộc về văn học nghệ thuật…  Một lần tôi đánh tên mình vào Google Search, bất ngờ thấy hiện ra tất cả những gì tôi đã viết từ trước bảy lăm ở Miền Nam đến sau 75 ở Mỹ. Những truyện ngắn và bút ký  lưu giữ trên  gio-o được thiên hạ mang ra đọc trên các YouTube và cũng xuất hiện trên các trang mạng văn chương khác. Vô tình chúng cũng được hồi sinh như bộ quân phục của tôi. Ngay cả mười cuốn sách kỹ thuật hướng dẫn sửa chữa các loại máy điện tử dân dụng (radio, cassette,TV,DVD) tôi viết cho học viên học nghề của Trường Điện Tử ĐaKao của tôi ở Việt Nam cũng xuất hiện đầy đủ trên các mạng học thuật trong nước như các trung tâm dạy nghề , Trường Kỹ Thuật Cao Thắng, Trường Đại Học Tổng Hợp…    Bộ Sách đồ sộ 7 tập “ 44 Năm Văn Học Việt Nam Hải Ngoại 1975-2019” (VHVNHN) do nhóm Khánh Trường – Luân Hoán – Nguyễn Vy Khanh thực hiện năm 2019 ghi nhận số người cầm bút hải ngoại lên đến con số hơn ba trăm… Bút ký của tôi xuất hiện trong tập 4 cho thấy  công việc của nhóm chủ trương có vẻ như một cuộc “săn tìm” số người đã từng viết văn đang có mặt ở hải ngoại, còn chất lượng của văn chương nghệ thuật chỉ là thứ yếu (?).Nguyễn Vy Khanh gởi email yêu cầu tôi góp bài cho bộ VHVNHN . Tôi gởi nhiều bài,cuối cùng anh chọn bút ký Bức Ảnh Hồi Sinh. Bút ký viết hối hả, nhớ đâu viết đó như sợ những hồi ức biến mất không tìm lại được miễn sao chúng xuất hiện trên giấy trắng mực đen với mục đích rõ ràng  chỉ dùng cho con, cháu đọc để bọn nhỏ biết về quá khứ của cha mẹ chúng.Tham khảo qua nhiều ý kiến và nhận định của nhiều người trong văn giới về bộ “44 NĂM VHVNHN 1975-2019", tôi xin tạm đúc kết như sau : Bộ “44 NĂM VHVNHN 1975-2019"có thể không có nhiều giá trị nghệ thuật sâu sắc theo hướng phê bình hay sáng tạo, nhưng chúng ta không thể bỏ qua nó. Một số giá trị có thể là:. Ghi lại lịch sử VHHN: Bộ sách như một kho tư liệu ghi nhận sự tồn tại và đóng góp của các nhà văn, nhà thơ người Việt sống ở nước ngoài. Nó giúp các thế hệ sau hiểu hơn về một giai đoạn văn học đã bị ảnh hưởng bởi biến cố lịch sử 30 tháng tư năm 1975.. Bảo tồn văn hóa và ngôn ngữ tiếng Việt : Việc các tác giả hải ngoại tiếp tục sáng tác bằng tiếng Việt là một cách bảo tồn ngôn ngữ và văn hóa trong cộng đồng người Việt lưu vong. Bộ sách là minh chứng cho việc tiếng Việt vẫn được duy trì trong môi trường mới.. Tạo cơ hội kết nối: Dù không đi sâu vào phân tích hay phê bình, việc tập hợp hơn 300 tác giả lại có thể giúp họ kết nối với nhau, chia sẻ quan điểm và tìm thấy sự đồng cảm qua tác  phẩm.. Phát hiện những tài năng tiềm ẩn: Dù không có sự phân chia trường phái hay phê bình tác phẩm tác giả, độc giả vẫn có thể phát hiện ra những tác giả tiềm năng, từ đó có thể dẫn đến những nghiên cứu, phân tích chuyên sâu hơn về tác phẩm của họ trong tương lai.Bộ sách, theo cách đó, vẫn có vai trò quan trọng trong việc xây dựng và bảo tồn di sản VHHN. Nhắc đến VHHN, tôi chỉ biết 44 NĂM VHVNHN, vì giai đoạn từ 1975 đến 2017, tôi không đọc và cũng không biết gì về hoạt động của các nhà văn hải ngoại..

 Cũng nói về VHHN từ năm 2017 đến nay , dù không tích cực hoạt động, nhưng tôi rất quan tâm đến sinh hoạt của nó , đặc biệt là các nhà văn hiện vẫn còn sáng tác (2024).Nếu phải chọn một nhân vật có thể là tấm gương cho đàn em con cháu hải ngoại noi theo trên con đường duy trì dòng chảy của VHHN, tôi không ngần ngại gọi tên Trịnh Y Thư. Tôi thích tác giả nầy. Đây là nhà văn có thể là đầu tàu vì tính đa tài đa năng. Trước hết, tài năng dịch các tác phẩm khó dịch như Trịnh Y Thư từ lâu phải được nhắc đến. Tôi đã in và đọc hai tác phẩm Trịnh Y Thư dịch từ tiếng Anh của Milan Kundera (Sách Cười & Sự lãng quên :The book of Laughter And Forgetting và Đời Nhẹ Khôn Kham : The Unbearable Lightness of Being) mới biết độ khó chuyển ngữ của hai tác phẩm nầy. Trịnh Y Thư là nhà văn vẫn còn sáng tác hiện thời, đã trải qua mấy chục năm kinh nghiệm viết văn tiếng Việt, có lợi thế lớn giữ cho dòng VCHN không bị đứt quãng…Cùng với niềm vui viết văn, tôi phải kể đến phòng in sách Kim Cương Ấn Quán mà tôi đã âm thầm gầy dựng từng công đoạn suốt trong năm 2012 để cuối cùng chọn ngày mất của Phạm Duy để in cuốn sách mở đầu “ Phạm Duy, Ngày Ra Đi” (sưu tầm những bài viết về Phạm Duy) vào ngày 27/1/2013. Cũng áp dụng kỹ thuật POD ( Print On Demand : In theo yêu cầu) nhưng cách làm của tôi khác hẳn Thư Ấn Quán…Cơ sở nầy chủ yếu in sách cho tủ sách gia đình  và các bộ kinh Phật, in một số sách xưa do vài facebooker yêu cầu, đặc biệt in một Tập San Quốc Học kết nối các bạn học cũ đang sống tản mát khắp thế giới. Cơ sở in chiếm dụng thời gian rảnh rỗi của tôi nhiều lần hơn so với  chuyện viết văn vì niềm vui quá lớn do nó mang lại…Học tập cải tạo trở về, không có thì giờ khám phá bản thân để sống cho ra hồn, nói chi đến chuyện chơi văn giỡn chữ. Tôi không phải là nhà văn, nhưng viết văn là một sở thích từ nhỏ. Qua Mỹ định cư, viết văn giống như một quá trình hồi phục tinh thần, chẳng khác gì hành trình khám phá lại bản thân.Viết để có dịp gắn kết cộng đồng, nơi ta có thể tìm thấy khuyến khích, ủng hộ và cộng tác.

Gainesville  Dec 2024