- Tạp Chí Hợp Lưu  Fountain Valley, CA 92708 - USA Điện thoại: (714) 381-8780 E-mail: [email protected]
Tác Giả
Tìm đọc

HÔN NHÂN MỘT THUỞ TRẦN AI

19 Tháng Tư 202611:05 CH(Xem: 8383)



CO GAI- truyện HTBHa

HÔN NHÂN MỘT THUỞ TRẦN AI

Truyện ngắn  Hoàng Thị Bích Hà

 

Biển Nha Trang có những ngày lặng gió. Nước trong xanh. Nhưng cái lặng ấy không phải lúc nào cũng bình yên. Có những cơn sóng được giấu rất sâu.

Cuộc đời Thục Nhi cũng vậy.

 

Nhi sinh ra trong một gia đình viên chức, nề nếp ở thành phố Nha Trang. Ba mẹ sống hiền lành, cần mẫn, chăm lo cho con ăn học. Nhi là con gái lớn, tính tình dịu dàng, nói năng cũng nhỏ nhẹ như sợ làm đau lòng ai.

 

Nàng học sư phạm rồi được nhận nhiệm sở tại trường trung học phổ thông trong thành phố, dạy gần nhà. Một công việc đủ để sống, không dư dả nhưng an ổn. Người ta thường nghĩ những người như Nhi sẽ có một đời bình lặng, như mặt hồ không gợn.

 

Rồi Nhi lấy chồng. Nàng kết hôn với Nguyễn Tuần Dương nhân viên đo đạc địa chính, nhà ở cách nhà nàng vài cây số.

 

Một đám cưới không ồn ào, không rực rỡ. Chỉ là hai con người kết lại với nhau, mang theo những kỳ vọng rất giản đơn: có một mái nhà, vài đứa con, và những bữa cơm nóng.

 

Nhưng đời không là mơ và tình không là thơ.

Tính đến nay, Thục Nhi Lấy chồng được mười lăm năm. Trong 15 năm ấy biết bao đoạn trường.

 

Dương-chồng Nhi -không phải là cơn bão đến ngay từ đầu. Anh ta giống như một vết nứt nhỏ trong bức tường, ban đầu chẳng ai để ý. Chỉ đến khi nước mưa thấm lâu ngày, bức tường mới rạn ra, rồi đổ sụp.

 

Những năm đầu, Nhi vẫn nghĩ: “Rồi sẽ ổn thôi.”

Nhưng “ổn” là một thứ không tự nhiên mà có.

 

Anh ta đi làm không đưa tiền lương để vợ nuôi con, mà nếu có đưa vài ba triệu thì vài ngày sau, lấy cớ đi đâu lấy lại gấp đôi, không đưa thì anh ta đánh. Đánh không biết bao nhiêu lần. Hàng ngày có khi đi dạy mà mặt mày Thục Nhi thâm tím, có lần bị đánh đến gãy tay. Ám ảnh bạo lực gia đình.

 

Có những buổi sáng, Nhi đứng trên bục giảng, giấu đi vết bầm dưới lớp phấn trắng. Học trò nhìn cô- một cô giáo hiền lành, chỉn chu, đâu ai biết phía sau tà áo dài là những mảng tím chưa tan.

 

Cha mẹ của Dương là tiểu thương buôn bán nhỏ như xay các loại gia vị bỏ mối ở chợ Đầm có 4 đứa con, ba trai, một gái, có hai người đã lập gia đình.

 

Sau khi kết hôn, thấy dưới nhà chồng cũng đông người. Nên ba mẹ của Thục Nhi mua một miếng đất gần nhà, bỏ tiền ra làm cho con gái căn nhà để hai vợ chồng ở. Những tưởng có tổ ấm riêng, Dương sẽ tu chí. Ngờ đâu, cái mác công chức chỉ là cái vỏ cho một tâm hồn rỗng tuếch và ích kỷ. Rồi Thục Nhi lần lượt sinh được hai đứa con một trai, một gái rất dễ thương. Con cái được bên ngoại đỡ đẫn rất nhiều. Đi đâu mang con qua gửi ngoại. Đi về trễ, ngoại nấu cơm sẵn.

 

Xe máy anh ta cũng mang đi cầm xài riêng. Thục Nhi phải đi chuộc về. Ngoài ra anh ta còn đi cá độ đá banh, có người về đòi nợ tận nhà. Chiếc xe máy của nàng bị Dương đem cầm. Nhi lặng lẽ vay tiền chuộc về. Chuộc về rồi, hắn lại mang đi. Cái vòng lặp ấy kéo dài đến mức, có lúc Nhi không còn nhớ nổi mình đã chuộc chiếc xe ấy bao nhiêu lần. Không có xe, Thục Nhi phải đi vay tiền mua cho Tuần Dương chiếc xe khác, Dương không những không đỡ đần kinh tế mà còn xem vợ như một "cây ATM" sống. Có nhiều lần dẫn gái đi cà phê, ăn uống quán xá khi thì gần xóm nhà Nhi ở, lúc thì gần trường Nhi dạy. Đồng nghiệp thấy, phụ huynh thấy kể lại cho Nhi. Thục Nhi đau khổ, khóc đẫm nước mắt. Nhưng tự bảo lòng nhịn được chừng nào hay chừng đó cho con lớn lên một đoạn nữa. Ly Dị thì tan đàn xẻ nghé, lỗi mình không giữ cho con một gia đình trọn vẹn.

 

Gia đình bên chồng thì bênh con trai. Nhất là mẹ chồng. Với bà con trai bà là nhất. Bà nói:

-Con trai tao chuẩn Men lại là công chức địa chính. Con lấy được là phước. Không thiếu gì đứa con gái thích nó. Con phải chiều chuộng chồng. Nấu những món thật ngon cho chồng ăn. Đàn ông mà! Làm vợ phải chịu khó đi. Nó có gái gú gì bên ngoài thì kệ nó, miễn nó còn về nhà là tốt rồi!

 

Thục Nhi lầm lũi chịu đựng. Ngày đi dạy, tối về bán hàng online, vừa tự ship hàng cho khách để đỡ đồng nào hay đồng đó, chạy đi chạy lại kiếm thêm tiền. Người vừa ốm vừa đen, lấy chồng làm nhan sắc xuống dốc, tàn tạ hẳn đi.

Nhìn con gái mà ông bà ngoại xót lắm!

 

Rồi có lần Thục Nhi bận họp hội đồng về trễ, điện về bảo chồng cắm cho nồi cơm kẻo con đói. Nhắn qua ngoại có đồ ăn gì mang qua cho chồng và hai con ăn. Bà ngoại chạy sang, hỏi Dương con cắm cơm chưa?

Chàng rể bảo:

-Tui đây chưa có ai nấu cho mà ăn đây nè, chứ tui mà nấu cho ai!

 

Câu nói rơi xuống, không ồn ào. Nhưng đủ nặng để làm một người mẹ chết lặng, bầm gan tím ruột. Bà ngoại nhìn thằng con rể mất dạy mà ngao ngán.

 

Bà nhìn con gái mình, đứa con từng được nuôi nấng trong yêu thương, giờ đây héo hắt như một cái cây bị rút cạn nước.

 

Tiền kiếm được từ những giờ đứng lớp, từ những đơn hàng online giao vội trong chiều muộn… tất cả đều chảy về một nơi không đáy.

 

Bà bảo Thục Nhi:

-Con lấy chồng mà khổ quá! Như đày ải, nuôi hai đứa con còn phải nuôi thêm chồng vừa phá, vừa không có trách nhiệm với con. Rồi còn bị đánh đập không thương tiếc, có ngày nó đánh trúng chỗ hiểm mất mạng thì sao?

Không sống được thì bỏ nó đi, rồi mẹ nuôi cháu ngoại cho.

 

Bạn bè thân tín ai cũng ái ngại cho cuộc lấy chồng khổ ải của Thục Nhi mà không biết khuyên nhủ sao. Có người nói:

-Chừ vô lẽ mà tao nói ra, chứ lấy chồng như mày thà đừng lấy còn hơn!

Mấy cô bạn thân bảo:

-Sai thì phải biết sai ở đâu mà dừng lại hay đi tiếp tùy con tim mách bảo.

 

Chị Thúy Lan con dì ruột của nàng bảo:

-Nó tệ quá! Bỏ quách đi mà yên ổn nuôi con. Rồi sống cho ra con người. Chồng con gì nó, đã ăn hại lại còn gái gú và đánh đập vợ tơi bời hoa lá. Nói năng thì cục súc. Con cái làm sao có thể trưởng thành trong môi trường độc hại như vậy.

Con trai đầu học lớp tám (cu Kem), con gái nhỏ (bé Gạo) mới học lớp một. Hai đứa con rất ngoan và thương mẹ.

 

Một hôm cu Kem bảo:

-Bỏ ba đi mẹ! Con thấy mẹ khổ quá, đừng sống với ba nữa, con không muốn mẹ bị đánh!

 

Câu nói nhẹ như gió mà đầy ắp tình thương và sự thông cảm của con trai. Thấy mẹ bị ba đối xử không ra gì, con đã hiểu và đã đến lúc con nói ra được điều mà lẽ ra Thục Nhi phải hiểu từ lâu. Lòng Nhi như vỡ ra điều gì.

 

Lần lửa, chịu đựng mãi bao nhiêu lần Dương cầm xe, lấy tiền đi tiêu xài riêng với bồ, có những lần chính mắt Thục Nhi trông thấy, anh ta ôm cô bồ trong một nhà hàng gần trường Nhi dạy. Buồn, đau và thất vọng nhưng Thục Nhi vẫn chưa đủ dũng khí để trực tiếp đưa đơn.

 

Nhưng không ngờ người chủ động lại là Dương.

Thế rồi Dương lại có cô bồ khác, không biết lần này là người thứ mấy nữa.

Hắn đưa đơn ly hôn, ném xuống bàn:

 

-Ký đi.

Nhi nhìn tờ giấy một lúc lâu. Rồi ký.

Không nói gì, cũng không khóc nữa vì có lẽ nước mắt đã vắt cạn trong những trận đòn và lối sống buông thả vô trách nhiệm và thái độ phụ rẫy của chồng.

Ngày ra tòa ai cũng mừng cho Nhi đã được giải thoát.

 

Hôm tòa gọi Nhi lên nhận giấy, tiện thể lấy luôn về hai tờ, một tờ cho chồng. Thế là Dương (lúc này đã dọn về nhà nội ở và dắt cô bồ đã có 3 con về ở cùng, cha mẹ Dương lúc này qua Úc ở với con gái)

 

Dương chạy lên nhà của Thục Nhi chửi bới quát tháo rất vô lý:

 

-Giấy chứng nhận li hôn để tao lên tòa lấy, ai mượn mày lấy về!

Nói đoạn cầm tờ giấy đi thẳng ra cửa, chẳng thèm nhìn lại hai đứa con đang ngỡ ngàng trước thái độ kỳ cục của ba nó.

 

Thỉnh thoảng Dương vẫn ra vào nhà như chốn không người. Chửi bới, gây sự, vô ra tự tiện như nhà mình. Hàng xóm bảo: ly hôn rồi là xem như xâm nhập gia cư bất hợp pháp. Khi nào nó muốn thăm con thì hẹn ở nhà nội, hay quán cà phê, chở con tới cho nó gặp. Cho đến khi bạn bè khuyên Nhi xây cổng, khóa lại. Ly hôn rồi, không còn quyền tự tiện bước vào nữa.

 

Một cánh cửa khép lại. Chậm, nhưng dứt khoát.

Thế rồi cuộc sống ổn định trở lại. Thục Nhi chủ động lo cho cuộc sống của ba mẹ con. Họp hành, công việc bận rộn thì nhờ ngoại đón con về và nấu nướng chăm sóc các con. Thục Nhi đã có da có thịt trở lại bởi tinh thần thoải mái. Bây giờ Nhi cũng không bán thêm hàng online nữa, thong thả hơn. Chỉ lo dạy, về soạn giáo án, bày vẻ cho con học.

 

Qua bạn bè giới thiệu, Nguyễn Chung xuất hiện vào lúc Nhi không còn nghĩ đến chuyện bắt đầu lại.

 

Không ồn ào. Không vội vã. Anh đến như một khoảng lặng ấm áp mà bình yên- thứ mà Nhi đã thiếu suốt nhiều năm.

 

Anh hơn Nhi vài tuổi, học bách khoa, làm quản lý trong một cơ quan lớn. Gia đình tử tế. Anh từng có vợ, và đã ly hôn vì phản bội, một vết thương đủ sâu để người ta không còn nhìn hôn nhân bằng sự lãng mạn.

 

Nhưng anh nhìn Nhi, không phải bằng sự thương hại. Mà bằng sự tôn trọng.

Anh biết hết quá khứ của nàng. Biết cả những ngày nàng phải giấu vết bầm dưới lớp áo dài. Biết cả những lần nàng một mình xoay xở nuôi con.

-Từ giờ, để anh cùng em lo.

 

Anh Nguyễn Chung rất thương yêu Thục Nhi và hai con.

Cha mẹ anh đến gặp gia đình Nhi. Không phô trương. Không điều kiện. Chỉ có một điều mẹ anh Chung nói, khiến Nhi nhớ mãi:

 

-Con cứ ở đây nuôi con cho trọn. Khi nào các cháu trưởng thành, con muốn ở riêng hay lên ở với mẹ thì tùy ở con.

 

Cha mẹ Thục Nhi mừng cho con, ông bà bảo, nếu cần ông bà sẵn sàng nuôi cháu ngoại cho Nhi đi lấy chồng. Nhưng mẹ của Nguyễn Chung cũng từng làm mẹ nên rất hiểu, không nỡ tách mẹ ra khỏi con, để mẹ nuôi con khôn lớn. Không ai bắt Nhi phải chọn.

 

Lần đầu tiên trong đời, cô được quyền… sống theo cách mình muốn.

Đám cưới nhỏ. Vài mâm cơm, không nhận tiền mừng. Nhi mặc áo dài giản dị. Không rực rỡ như lần đầu, nhưng ánh mắt bình yên hơn. Người ta thường nghĩ tình yêu phải bắt đầu bằng những rung động mạnh mẽ. Nhưng với những người đã đi qua đổ vỡ, tình yêu đôi khi chỉ là cảm giác… được yên.

 

Chung về ở cùng Nhi. Sửa lại căn nhà cũ. Những vết nứt được trám lại. Cánh cửa được thay mới. Sân trước trồng thêm vài chậu hoa.

 

Buổi tối, có người chờ nàng về ăn cơm. Không còn những cơn giận vô cớ. Không còn tiếng chửi.

 

Hai đứa nhỏ dần quen với một người đàn ông không phải là cha ruột, nhưng biết hỏi han việc học, biết sửa xe đạp, biết ngồi nghe chúng kể chuyện trường lớp.

Có những thứ, không cần gọi tên, vẫn hiểu đó là gì. Và đến một lúc nào đó, sau tất cả, người ta chỉ cần một điều rất giản dị:

 

Một mái nhà yên. Một bữa cơm không tiếng cãi vã. Một người ở bên, không làm mình sợ.

Đã qua rồi những ngày rất dài, rất mệt, tưởng như không đi qua nổi, nhưng rồi “trời ngó lại” (chị em nàng bảo thế).

 

Chiều Nha Trang lộng gió, Nhi nhìn hai con vui đùa trong sân, bên cạnh là người đàn ông đang tỉ mỉ tỉa lại mấy chậu cây cảnh. Nàng cảm thấy lòng ấm lại phải chăng "đã qua cơn bỉ cực đến hồi thái lai". Nàng chợt nhận ra giông bão của cuộc đời không phải để nhấn chìm con người ta, mà là để gột rửa những gì tăm tối, dẫn lối cho những tâm hồn thiện lương cập bến bình yên.

 

Saigon, ngày 03/4/2026

Hoàng Thị Bích Hà

 

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
20 Tháng Tám 20208:01 CH(Xem: 48452)
Dì Hương là vợ thứ hai của chú Thông. Vợ đầu của chú cũng tự tử ở kè đá, lúc cô ấy hai mươi ba tuổi, ở với chú Thông được năm năm. Ba năm sau, chú Thông nhờ người mang trầu cau đến hỏi dì Hương. Năm ấy dì mới hai mươi nhăm tuổi. Nhưng nhan sắc có phần khiêm tốn. Con gái làng tôi, ngày xưa, chỉ mười ba là cưới. Nay thời mới, nếu không đi ra ngoài, thì cũng chỉ mười tám là lấy chồng hết lượt. Bọn bạn ngoài trường đại học với tôi vẫn bảo, gái làng mày rặt đĩ non! Thế mà dì tôi năm ấy vẫn ở nhà cấy mấy sào lúa với ông bà ngoại tôi, coi như đã ế. Ông ngoại tôi cố dấu tiếng thở dài, gật đầu đồng ý gả dì tôi cho chú Thông. Bà ngoại tôi than: “Nhà ấy nặng đất lắm, về đấy rồi biết sống chết ra sao” Ông gắt: “Bà này hay nhỉ, nhà người ta cũng đàng hoàng, bề thế. Con Hương nhà mình vào cửa ấy tốt chứ sao”.
15 Tháng Tám 202010:08 CH(Xem: 43760)
Trong một chuyến xe ca Tây Bắc - Hà Nội chạy từ bến T, tôi ngồi ở hàng ghế cuối cùng. Cạnh tôi là mấy cô giáo sinh của một trường sư phạm miền núi về xuôi nghỉ phép hè. Sở dĩ tôi biết ngay được “tung tích” của các cô là bởi vì các cô thường trao đổi chuyện trò với một người ở hàng ghế trên phía trái mà các cô gọi là “thầy Quý” – một người có những vẻ ngoài khá tiêu biểu cho hầu hết những giáo viên Tây Bắc lâu năm: điềm đạm, khắc khổ, ít nói cười và hay trầm tư. Thầy giáo Quý đi cùng cô vợ trẻ (dễ kém anh ta đến mười lăm tuổi) và một đứa con nhỏ khoảng một tuổi.
13 Tháng Tám 20204:54 CH(Xem: 48760)
Còn hơn một tuần nữa là bắt đầu công việc mới ở một bệnh viện khác, Na tự thưởng cho mình một chuyến du lịch ở Hawaii. Lúc mua vé không để ý, Na phải ngồi cạnh lối thoát hiểm nên không có cửa sổ nhìn ra ngắm cảnh. Cạnh Na là một chàng người Mỹ tuổi khoảng ngoài ba mươi, dáng vẻ tầm thước, mắt nâu hạt dẻ trông rất hiền, đang lặng lẽ coi phim tài liệu về thiên nhiên bằng iPad. Na cảm thấy buồn chán nên đợi lúc người ta phát đồ ăn, Na đánh bạo hỏi “mắt nâu” làm sao mà có phim coi, anh ấy bảo phải tải app của hãng hàng không về thì mới coi được phim của họ mà không cần wifi. Giờ phi cơ đang bay nên phải chờ khi có internet kết nối thì mới tải được. Thôi vậy, Na đành đọc báo và ngủ suốt chuyến bay.
17 Tháng Năm 20206:43 CH(Xem: 45339)
Quang “bản phủ”, vốn là chánh án ở Toà án nhân dân huyện. Nhưng hình dáng bên ngoài, giống y như nhân vật Bao Thanh Thiên bên tàu trong bộ phim truyền hình nhiều tập chiếu trên đài. Tối hôm trước xem phim, sáng hôm sau đến toà, từ bị can, đương sự đến nhân viên, thư ký toà…giật mình thon thót, nhìn lên ghế chánh án, cứ như thấy ông Bao Chửng ngồi trên thật. Cũng tai to mặt lớn đen sì.
23 Tháng Tư 20207:45 CH(Xem: 46462)
Cách đây ba tuần, khi con vi khuẩn độc ác xâm nhập, tấn công ồ ạt vào lãnh thổ Hoa kỳ, lúc ấy mọi người đã bắt đầu thức tỉnh lo sợ trước một cuộc chiến vô cùng gian nan, một mất một còn với kẻ thù vô hình có sức mạnh tấn công tiêu diệt hàng loạt sinh mạng con người mà loài người vẫn chưa có vũ khí chống lại chúng. Chúng không biết phân biệt già, trẻ, lớn bé hay người ấy là ai, nếu không may đến gần chúng, đụng phải chúng, coi như chúng đã chiếm đoạt cái số phận của người ấy, quyết định sống hay chết là do sự chống trả của một có thể cố gắng đánh bại chúng.
13 Tháng Tư 202011:23 CH(Xem: 49844)
Thế là từ hôm ấy trở đi, trên tất cả các phương tiện truyền thông nước nhà đều dành chỗ, dành thời lượng để tôn vinh ngài Kê. Kiểu như: “Cuộc đời ngài Kê”, “Chuyện ngài Kê”, “Ngài Kê liệt truyện”, “Tấm gương Giáo sư Kê”, “Huyền thoại Kê vàng” vân vân và vân vân. Thôi thì trăm hoa đua sắc, trăm nhà đua nở. Thơ ca nhạc họa, truyện ngắn tiểu thuyết bút ký trường thiên dài kỳ các kiểu. Thậm chí bên bộ dục còn phát động cuộc thi kể chuyện về ngài Kê trong học sinh các cấp, rầm rộ. Có con bé học trò lớp ba mãi trên Mù Căng Chải chưa xuống núi lần nào được giải nhất. Nó kể về công đức ngài Kê với các đồng bào mèo mán lô lô trên quê nó cực hay, nức nở. Hay đến nỗi ngài Kê hôm ấy mở ti vi xem cũng rơi nước mắt.
28 Tháng Ba 20206:12 CH(Xem: 45694)
Ban đầu, ông thấy người gai gai, sốt, chán ăn. Bụng bảo dạ, nhẽ mình lao động hơi quá sức. Chả là vừa tập Gym hồi đêm về sáng trên máy bay với Hải Yến xong, thì tối hôm đó lại về sân hàng chiếu ở Times city thi đấu cả đêm. Bắt buộc phải cả đêm, bởi nếu không thì khó mà sống với phòng nhì đang kỳ lửa nồng được. Dù ông biết thân trước khi lâm trận, đã viện đến bao nhiêu sự trợ giúp, ngay cả từ lúc mới xuống sân bay kia. Thế nên đêm đầu về nhà cũng làm cho em Thuận mãn nguyện. Những đêm sau thì phải cố, cũng qua bài. Gặp mặt Hội 3G, tay bắt mặt mừng ôm hôn thắm thiết, mừng công trình rực rỡ để đời đã hoàn thành. Mừng cú tuyệt tác one in hole trên chín tầng mây, thật là độc nhất vô nhị! Nhưng mấy hôm tiếp theo đi họp hành, tiệc tùng chiêu đãi nhiều thấy mệt mỏi. Càng ngày càng thấy người ốm tệ. Sốt, ho, khó thở... Hay là nhiễm cúm virus corona? Em Thuận hoảng hốt vội gọi xe đưa vào viện khám. Xe đưa ông Nam vừa đi thì cũng có xe khác đến đưa ngay cả hai mẹ con đi cách ly chống dịch.
26 Tháng Ba 202010:54 CH(Xem: 52381)
Raymond Clevie Carver Jr. sinh ngày 25 tháng Năm, 1938, là tác giả Hoa Kỳ chuyên về truyện ngắn và thơ; người được xem như một trong những nhà văn lớn của nước Mỹ. Các tác phẩm chính của Carver gồm có: Will You Please Be Quiet, Please? (1976), Furious Seasons and other stories (1977), What We Talk About When We Talk About Love (1981), Cathedral (1983), Elephant (1988), Where I'm Calling From: New & Selected Stories (1988), Short Cuts: Selected Stories (1993), Collected Stories (2009).
25 Tháng Ba 20209:32 CH(Xem: 45698)
Lúc này, bên những vết tích còn lại của bản Thái hoang tàn, Cư có cảm tưởng lạc vào nơi từng ghi dấu sự tích kể về cô gái con tạo bản đã héo hon mà chết vì mong nhớ người yêu; nhưng mọi người không sao đem nổi xác nàng ra khỏi nhà, bởi hồn nàng quyết không chịu rời đi. Bản bị hồn ma ám, không ai dám ở. Còn chàng trai nghèo thất tình, khi trở về đã ôm ấp nàng suốt bảy ngày đêm mà không biết đó là thi thể giá lạnh, giữa cái bản vắng tanh...
11 Tháng Ba 20209:23 CH(Xem: 46612)
Bây giờ ở nước ta gia đình ngài Giáo sư Kê rất nổi tiếng./ Có thể gọi là nổi như cồn. Nổi nhất nước. Bởi là do hai tay hậu duệ: nghĩa tử Hùng Văn Hạ thì chấp chính Bộ dục- văn- giao còn nam tử Giang Đình Tinh Anh thì nắm Bộ công, hai bộ trọng yếu của nước nhà. Rất hăng hái phát tài. Mà đều còn trẻ, đang đà thăng tiến hứa hẹn chủ chốt nước nhà nay mai. / Ngài Kê sau vụ đi làm chủ tịch hội đồng đào tạo cho nước nhà những ba vạn chín nghìn tiến sĩ thì yên tâm nghỉ ngơi cùng con cháu. Thi thoảng đi du lịch ngao du sơn thủy hữu tình cho vui thú tuổi già. Nghĩ đời mình cũng đã thật hào hùng, thôi nghỉ ngơi tuyệt đối…