HAI LẦN ĐƯỢC GẶP NHÀ VĂN-NHÀ BIÊN KỊCH VŨ THƯ HIÊN

Nhà văn-Nhà biên kịch Vũ Thư Hiên

HAI LẦN ĐƯỢC GẶP NHÀ VĂN-NHÀ BIÊN KỊCH VŨ THƯ HIÊN     

Mai An Nguyễn Anh Tuấn    

Trong những ngày chờ đợi có nhà sản xuất phim, T. cận tôi ngồi đọc và hỏi han để lấy tư liệu cho một cuốn sách nhỏ đang “âm mưu”, viết về đời sống Điện ảnh nước nhà & thân phận những thế hệ người làm phim từ trước tới nay - trong đó có tôi. Tôi đọc lại hồi ký “Đêm giữa ban ngày” của nhà văn mà tôi hâm mộ kể từ khi đọc cuốn “Bông hồng vàng” của K. Pautovski do ông dịch từ tiếng Nga… Tôi chợt nhớ lại những ngày tháng không được làm phim, phải rời cơ quan vào Sài Gòn làm thuê, viết thuê…

Một C.ty văn hóa tư nhân núp bóng Nhà nước mời tôi làm phim về TP. HCM dịp kỷ niệm 15 năm, mang tên “Thành phố không mệt mỏi”. Sau khi đã quay tư liệu một vài cơ sở sản xuất kinh doanh, lúc tới C.ty của doanh nhân nổi như cồn Tăng Minh Phụng, tôi được biết nhà văn Vũ Thư Hiên đang làm cố vấn cho ông ta trong việc giao dịch hàng hóa với nước Nga (lúc Liên-xô sắp sụp đổ).

Tôi hồi hộp lắm, vì đã được biết sơ qua về quãng đời tù đày của một nhà văn đang có tên trong cơ quan tôi với chức danh “nhà biên kịch” từng tốt nghiệp trường Đại học Điện ảnh quốc gia Liên-xô (VGIK). Nếu được gặp ông, tôi sẽ nói gì đây?  Bảo rằng: “Thưa bác, em vinh dự là người cùng cơ quan với bác”, hay là: “Các rạp chiếu phim đã biến mất trở thành quán bia, vũ trường, đầu phim thì dành cho các nghệ sĩ lớn có công với CM và nghệ sĩ Nhân dân, nghệ sĩ Ưu tú thực hiện rồi, nên thằng đàn em đành thất nghiệp chạy vào đây, may quá được gặp bác…”?

Nhưng để làm gì? Để tìm sự cảm thông, lời an ủi của bậc đàn anh trong nghề cũng đang bỏ nghề ư?… Nhưng thật ra, tôi chợt nảy lòng thương ông, và thương mình… Tôi quyết định không kể cho ai là tôi có biết ông, thậm chí biết rõ về lai lịch của ông. Không phải vì sợ có người bĩu môi: “Úi giời, thấy người sang bắt quàng làm họ”, mà bản năng mách bảo tôi: biết đâu đó cũng là cách tôi bảo vệ ông, khi ông đương tìm cách náu mình an toàn để mưu sinh…

Tôi đã gặp ông hai lần tại C.ty thương mại đang ăn nên làm ra nọ, với tư cách chỉ là hai người làm thuê cho ông chủ nhiều tiền và biết trọng trí thức. Nhà văn không thể biết rằng có một kẻ vô danh tiểu tốt mới vào nghề điện ảnh đã kín đáo quan sát ông, tự hỏi ông đang làm gì cho ông chủ ấy trong lĩnh vực hoàn toàn xa lạ với ông là kinh doanh…

Mấy năm sau, qua hồi ký của ông, tôi được biết đó cũng là thời gian ông âm thầm viết “Đêm giữa ban ngày” giữa nguy hiểm vẫn còn rình rập. Và cuốn sách đó cũng góp phần trả lời giúp tôi cái câu hỏi vấn vương trong nhiều năm – đặc biệt qua những dòng hôm nay tôi đọc lại để hiểu thêm về những điều mình sẽ phải viết:

“…sau khi ra tù, không đi làm cho nhà nước nữa, đời sống gia đình tôi khấm khá hẳn lên, tinh thần cũng thoải mái, kể cả khi tôi làm thuê cho những người theo lý thuyết của các nhà mác-xít là những tên bóc lột. Những ông chủ cá thể xử sự có văn hóa hơn hẳn ông chủ lớn mà tôi phục vụ suốt đời” (ĐGBN).

Mai An Nguyễn Anh Tuấn