- Tạp Chí Hợp Lưu  Fountain Valley, CA 92708 - USA Điện thoại: (714) 381-8780 E-mail: [email protected]
Tác Giả
Tìm đọc

CÁC NHÀ THƠ ĐANG SỢ AI? (Vài suy nghĩ sau bài “Phẩm giá thơ trong thời đại AI”)

15 Tháng Ba 20261:13 SA(Xem: 12617)
Nhà thơ và AI
Nhà thơ và AI




CÁC NHÀ THƠ ĐANG SỢ AI?

(Vài suy nghĩ sau bài “Phẩm giá thơ trong thời đại AI”)

“Trong lịch sử văn học, nhà thơ chưa bao giờ thật sự sợ thơ dở.

Họ chỉ hơi khó chịu khi phát hiện người khác cũng có thể viết thơ dở giống mình.”

MINH HẠO – 14/03/2026

____________________


Gần đây, trong giới văn chương xuất hiện một nỗi lo mới: trí tuệ nhân tạo đang “xâm lăng” lãnh địa thi ca. Bài viết “Phẩm giá thơ trong thời đại AI” của Đinh Thanh Huyền là một trong những tiếng nói tiêu biểu cho nỗi lo ấy. Bài viết được viết với nhiều cảm xúc chân thành, nhiều suy tư đạo đức và một niềm tin rất đẹp: thơ phải là sản phẩm của con người, của trải nghiệm sống, của những tế bào sinh học đang rung động trong thân thể người.

Tất nhiên, không ai phản đối niềm tin đó.

Nhưng đọc xong bài viết, người ta bỗng có một cảm giác hơi… lạ:

các nhà thơ dường như đang sợ AI giống hệt như họ từng sợ rất nhiều thứ trong lịch sử.

Và lịch sử thường cho thấy: những nỗi sợ đó hiếm khi đúng.

________________________________________

1. NHÀ THƠ LUÔN SỢ CÔNG CỤ MỚI


Trong bài viết, AI được mô tả như một hệ thống “ngoại sinh”, một thứ công cụ có thể làm suy yếu phẩm giá của người sáng tạo. Nhưng nếu nhìn lại lịch sử văn học, ta sẽ thấy nghệ thuật chưa bao giờ phát triển trong trạng thái “thuần nội sinh”.

Thi sĩ cổ đại dựa vào thi pháp truyền thống.

Thi sĩ trung đại dựa vào niêm luật và điển cố.

Nhà văn hiện đại dựa vào máy đánh chữ, biên tập viên và từ điển.

Không ai viết hoàn toàn từ “bản ngã thuần khiết”.

Thậm chí, nếu nhìn thật kỹ, văn học luôn là một hệ sinh thái của công cụ. Công cụ càng mạnh, văn học càng thay đổi.

Khi máy đánh chữ xuất hiện, người ta cũng từng nói nó sẽ làm văn chương trở nên “công nghiệp”.

Khi internet xuất hiện, người ta cũng nói nó sẽ làm con người “mất khả năng suy nghĩ”.

Và bây giờ, đến lượt AI.

Có lẽ lịch sử văn học có một quy luật khá hài hước:

mỗi khi xuất hiện công cụ mới, nhà thơ lại tin rằng thơ sắp chết.

Nhưng thơ vẫn sống.

________________________________________

2. THƠ KHÔNG PHẢI CHỈ LÀ NHẬT KÝ SINH HỌC


Một trong những luận điểm mạnh nhất của bài viết là:

AI không có thân thể, không có trải nghiệm sống, nên không thể làm thơ thật.

Nghe rất thuyết phục.

Nhưng nếu tiêu chuẩn của thơ là trải nghiệm trực tiếp của người viết, thì lịch sử văn học sẽ gặp rắc rối lớn.

Nhiều nhà thơ viết về chiến tranh mà chưa từng cầm súng.

Nhiều nhà thơ viết về nỗi đau mà họ chưa từng trải qua.

Nhiều nhà thơ viết về những thời đại họ không sống trong đó.

Văn học chưa bao giờ chỉ là bản ghi sinh học của một cá nhân.

Nó là khả năng tưởng tượng và tái cấu trúc trải nghiệm.

Nếu thơ chỉ được phép sinh ra từ trải nghiệm trực tiếp, thì một phần lớn văn học thế giới sẽ phải… xin lỗi và rút lui khỏi lịch sử.

________________________________________

3. NỖI LO VỀ ĐẠO ĐỨC THỰC RA LÀ NỖI LO VỀ DANH TIẾNG


Bài viết cũng lo ngại rằng người dùng AI làm thơ có thể là những kẻ:

• bất tài

• háo danh

• gian lận


Có thể điều này đúng trong một số trường hợp.

Nhưng ở đây có một sự nhầm lẫn khá phổ biến:

vấn đề đạo đức nằm ở sự gian lận, không nằm ở công cụ.

Nếu một người công bố thơ do AI viết nhưng nhận là của mình, đó là gian lận.

Nhưng nếu một người nói rõ rằng họ dùng AI như một công cụ hỗ trợ, thì câu chuyện hoàn toàn khác.

Trong lịch sử nghệ thuật, rất nhiều tác phẩm là sản phẩm hợp tác:

• phim có đạo diễn, biên kịch, quay phim

• âm nhạc có nhạc sĩ, hòa âm, kỹ thuật thu âm

• hội họa có xưởng vẽ và trợ lý

Không ai vì thế mà cho rằng nghệ thuật đã “mất phẩm giá”.

________________________________________

4. CÓ THỂ AI SẼ LÀM ĐIỀU NGƯỢC LẠI

Một khả năng ít được nói đến là:

AI có thể không giết chết thơ, mà làm lộ ra thơ thật.

Khi máy móc có thể sản xuất hàng loạt những bài thơ “đúng kỹ thuật”, điều đó có thể khiến chúng ta nhận ra một điều rất thú vị:

thơ không chỉ là kỹ thuật.

Những bài thơ thực sự có giọng nói riêng của con người có thể trở nên rõ ràng hơn trong một biển chữ được sản xuất bằng thuật toán.

Nói cách khác:

AI có thể khiến chúng ta hiểu rõ hơn thơ là gì.

________________________________________

5. MỘT NGHỊCH LÝ CỦA THỜI ĐẠI


Điều thú vị nhất là chính những người phê phán AI cũng đang sống trong hệ sinh thái của công nghệ.

Họ viết trên máy tính.

Họ tìm tài liệu trên internet.

Họ trao đổi trên mạng xã hội.

Công nghệ đã len vào mọi tầng của đời sống sáng tạo từ lâu trước khi AI xuất hiện.

Vì thế, cuộc tranh luận hôm nay có lẽ không phải là:

“Có nên dùng công nghệ hay không?”

Mà là:

“Con người muốn giữ vai trò gì trong hệ sinh thái sáng tạo mới?”

________________________________________

6. THƠ CÓ LẼ KHÔNG CẦN ĐƯỢC BẢO VỆ


Nhiều người nói cần “bảo vệ thơ” trước AI.

Nhưng có lẽ thơ không cần được bảo vệ.

Thơ đã sống qua:

• chiến tranh

• kiểm duyệt

• thị trường

• truyền thông đại chúng

Một thuật toán khó có thể làm điều mà lịch sử chưa làm được.

Thơ chỉ chết khi con người không còn nhu cầu viết và đọc thơ nữa.

Còn chừng nào vẫn có những người viết vì họ không thể không viết, thơ sẽ tiếp tục tồn tại – bất kể bên cạnh họ là cây bút, máy đánh chữ, hay một hệ thống trí tuệ nhân tạo.

________________________________________

7. VÀ CÓ THỂ… NHÀ THƠ VẪN SẼ THẮNG

Cuối cùng, có lẽ điều thú vị nhất của thời đại AI là nó đặt ra một câu hỏi mới:

Nếu máy có thể viết thơ đúng kỹ thuật, vậy điều gì còn lại cho con người?

Câu trả lời có thể rất đơn giản:
con người.

Nhà thơ không chỉ là người sản xuất văn bản.

Nhà thơ là một đời sống, một giọng nói, một số phận.

Điều đó – ít nhất cho đến bây giờ – chưa có thuật toán nào mô phỏng hoàn toàn được.

Vì thế, có lẽ các nhà thơ không cần quá lo.

AI có thể viết rất nhiều bài thơ.

Nhưng nó vẫn chưa biết tuyệt vọng, chưa biết yêu, và chưa từng ngồi nhìn một trang giấy trắng suốt ba giờ chỉ để tìm một chữ.

Chừng nào còn những khoảnh khắc như thế, thơ của con người vẫn còn đất sống.

_______________________________________

8. ĐIỀU ĐÁNG SỢ THẬT SỰ

Nếu có điều gì đáng sợ trong câu chuyện AI, có lẽ không phải là chuyện máy làm thơ.

Điều đáng sợ hơn là khả năng con người ngừng viết.

Không phải vì máy viết hay hơn.

Mà vì máy viết nhanh hơn.

Nếu một ngày nào đó con người quen với việc để máy viết thay – từ thư từ, bài báo cho đến thơ – thì chúng ta có thể đánh mất một thói quen rất cổ xưa: suy nghĩ bằng ngôn ngữ của chính mình.

Nhưng điều đó vẫn còn rất xa.

Cho đến hôm nay, vẫn có vô số người viết thơ vì một lý do rất đơn giản: họ không thể không viết.

________________________________________

9. MỘT TIN BUỒN NHO NHỎ CHO THI SĨ

Nếu trí tuệ nhân tạo muốn tham gia vào lĩnh vực thi ca, có lẽ nó chỉ đang bước vào một truyền thống rất lâu đời của loài người.

Một truyền thống mà giới văn chương Việt Nam đã từng mô tả bằng hai câu thơ bất hủ:

“Mình về ta chẳng cho về,

Ta nắm lấy áo ta đề câu thơ.”

(khuyết danh)

Tin buồn cho các nhà thơ là thế này:

lần đầu tiên trong lịch sử, họ không còn độc quyền “đề câu thơ dở” cho nhân loại nữa.

________________________________________

HAI CÂU CHỐT CHO THỜI ĐẠI AI

Có thể trí tuệ nhân tạo sẽ học được rất nhiều thứ từ con người: vần điệu, nhịp điệu, thậm chí cả phong cách của những nhà thơ nổi tiếng.

Nhưng có một điều nó chưa học được.

Đó là đời sống của một con người.

Vì vậy, có lẽ ta có thể tạm kết luận bằng hai câu đơn giản:

AI có thể viết thơ trong vài giây.

Nhưng để có một câu thơ thật, con người đôi khi phải sống cả một đời.

MINH HẠO

 

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
10 Tháng Mười 202111:31 CH(Xem: 41828)
Sau khi đưa một cảm ngôn về bức tranh của họa sĩ Lê Sa Long & ý kiến của nhà văn Trần Thùy Linh như một lời kêu gọi các nhà điêu khắc, họa sĩ, nhà văn, nhạc sĩ hôm nay: “DỰNG TƯỢNG ĐÀI NÀY ĐI: CUỘC “THIÊN DI” CỦA NHỮNG ĐỨA TRẺ VÀ BÀ MẸ CHƯA TỪNG CÓ TRONG LỊCH SỬ…”, nhằm góp phần miêu tả “nhân vật chính của Thời Đại, biểu tượng cho cả một dân tộc vượt lên cảnh ngộ bi kịch tìm lối thoát cho quyền sống của mình”, rất nhiều người đã ủng hộ. Nhưng cũng có không ít người lồng lên phản đối như bị “chạm nọc”, thậm chí chửi bới rất tục tĩu (xin lỗi không viết ra vì xấu hổ thay cho họ). Để trả lời họ, với tư cách là một người làm phim, tôi xin có vài suy ngẫm về NHÂN VẬT THỜI ĐẠI giúp họ tham khảo.
08 Tháng Mười 20219:37 CH(Xem: 35520)
Trong toàn bộ thơ văn chữ Hán, chữ Nôm của Đại thi hào Nguyễn Du, có một kiểu/ loại hình tượng nghệ thuật đặc biệt được ông thể hiện với cảm hứng thi ca và nghiệm sinh sâu sắc - đó là những người phụ nữ Tài - Sắc mà số phận bất hạnh, những “má hồng phận mỏng”, những giai nhân bạc mệnh, “hồng nhan đa truân”, phải chịu số phận “Tài Mệnh tương đố” với lời nguyền ác nghiệt: “Tài tình chi lắm cho trời đất ghen”… Cần khẳng định ngay một điều là, cái vẻ đẹp bí ẩn, quyến rũ, cuốn hút, thấm đẫm hồn cốt phương Đông kèm theo tài hoa hiếm có của họ, với Nguyễn Du là “chất ngọc quý” của đời, như một giá trị mang tính nhân bản - dù họ ở tầng lớp con hầu, kỹ nữ dưới đáy xã hội, hay ở bậc nữ hoàng, phi tử cao vời…
24 Tháng Chín 20212:08 SA(Xem: 40623)
Dẫn nhập: Việt Nam Một Thế Kỷ Qua, Nguyễn Tường Bách và Tôi là tên hai tác phẩm hồi ký của bác sĩ Nguyễn Tường Bách và cô giáo Hứa Bảo Liên, người bạn trăm năm của Nguyễn Tường Bách. Đây là hai bộ hồi ký đặc sắc về cuộc tình lãng mạn của một chàng trai Việt và một cô gái người Hoa ở Hà Nội cùng nổi trôi theo vận nước cho tới khi họ gặp lại nhau trên đất Côn Minh Vân Nam và trở thành đôi vợ chồng sắt son thuỷ chung với bao nhiêu tận tuỵ và hy sinh – nhưng quan trọng hơn thế nữa, đây chính là một phần của lịch sử sinh động và đầy biến động trong ngót một thế kỷ qua trong những cơn bão táp của Cách Mạng Việt Nam và cả lục địa Trung Hoa.
12 Tháng Chín 20218:12 CH(Xem: 41116)
Thật công bằng mà xét thì nhân vật cô câm (tên Cam, với nghĩa cam chịu, nhẫn nhịn) là sáng tạo có ý nghĩa hơn cả của bộ phim. Nếu không có nhân vật này, phim sẽ “nghèo” đi nhiều lắm. Cô câm giống như một “con mắt thứ hai” của khán giả cảm nhận, quan sát, đánh giá nhân vật chính là ông chủ Nguyễn- người mà cô yêu một cách say đắm, nhẫn nại và nô lệ, kể cả khi ông ta đã trở nên dại cuồng mất hết nhân tính! Hành động đáng kể nhất, mang tính chất nổi loạn và bộc lộ rõ tình yêu mù quáng của cô câm là hành động kéo lê cái tượng gỗ to bằng người thật quẳng xuống sông (hình như có hàm nghĩa là cô vứt bỏ thần tượng yêu trộm nhớ thầm của mình!) Và cô đã bị trả giá: ông chủ ấp Mê Thảo hạ lệnh bỏ rọ cô trôi sông để thế mạng!
07 Tháng Chín 20218:48 CH(Xem: 40322)
Đã từng quen thuộc với tác phẩm văn học “Đất nước đứng lên” của nhà văn Nguyên Ngọc từ những ngày ngồi trên ghế nhà trường phổ thông, lại vốn rất có cảm tình với nhà văn này, nên hồi phim điện ảnh “Đất nước đứng lên” xuất xưởng, tôi đã háo hức tìm xem ngay. Song, trái ngược với dự đoán và mong đợi, bộ phim đồ sộ, tốn kém này đã gây cho tôi nhiều phản cảm, nhiều nỗi ấm ức muốn được giải tỏa. Rồi khi VTV thời gian vừa qua liên tục phát sóng lại bộ phim này, nhân các dịp lễ lạt kỷ niệm nào đó, tôi đã xem thêm lần nữa và thấy cần phải nói đôi lời.
14 Tháng Bảy 20215:36 CH(Xem: 40323)
Cứ mỗi lần được đi trên sông Hồng, tôi lại mê mải nhìn sang hai bên làng xóm trù phú, và cố tìm những luỹ tre làng đang bị mất dần đi… Thế mà, suốt bao đời nay, luỹ tre làng là một trong những biểu hiện quen thuộc nhất, sinh động nhất của châu thổ Bắc bộ. Nhà thơ dân dã Nguyễn Duy từng thốt lên: Thân gầy guộc, lá mong manh Mà sao nên luỹ, nên thành tre ơi!
02 Tháng Bảy 20216:30 CH(Xem: 34946)
Giữa những ngày nóng nực tháng 6 này, giữa cơn "địa chấn" của lòng người trước chủ quyền Đất Nước bị xâm phạm trắng trợn từ nhiều năm nay, tôi đã bỗng nhớ đến một bài thơ yêu nước Tây Ban Nha do chính nhà văn Lưu Trọng Lư đọc cho nghe, cách đây gần ba chục năm, trong căn buồng của nhà văn đối diện phía sau Văn Miếu - Quốc Tử Giám.
30 Tháng Sáu 20211:14 SA(Xem: 35196)
Kết thúc ba ngày hội thảo từ 11 đến 13 tháng 6 vừa qua tại Cornwall thuộc miền nam Anh Quốc, Nhóm G7 – một tổ chức gồm bẩy nước dân chủ có nền kinh tế phát triển lớn nhất là Pháp, Đức, Ý, Nhật, Mỹ, Anh và Gia Nã Đại – cùng đồng ý tham gia vào một đề xướng đầy tham vọng, đó là hỗ trợ dự án giúp các quốc gia nghèo có nhu cầu phát triển xây dựng hạ tầng cơ sở trên toàn thế giới.
28 Tháng Sáu 202112:51 CH(Xem: 41097)
1957 một tạp chí có tên Bách Khoa do hai ôngHuỳnh Văn Lang, Hoàng Minh Tuynh sáng lập, xuất bản mỗi tháng hai kỳ, với quan niệm là: “Diễn đàn chung của tất cả những người tha thiết đến các vấn đề Chính trị, Kinh tế, Văn hoá, Xã hội.” Nguồn tài chánh ban đầu của Bách Khoa là do đóng góp của một nhóm 30 người, gồm những nhà giáo, nhà báo, chuyên viên hay công tư chức cao cấp thời bấy giờ; mỗi người góp 1.000 đồng (lương tháng hàng giám đốc lúc đó khoảng 5.000 đồng) , tổng cộng được 29.500 đồng, một số tiền phải nói là khá lớn (theo TS Phạm Đỗ Chí, thì 1 US$ = 35 VN$ và số tiền ấy tương đương với hơn 20 lạng vàng theo thời giá 1957 lúc bấy giờ).
03 Tháng Sáu 202110:29 CH(Xem: 38379)
Kịch bản tuồng "Liệu đố" (chữa bệnh ghen) có thể nói là một kịch bản văn học khá kỳ lạ. Khoác cái vỏ lụng thụng của những điển tích cổ, thơ Đường, Kinh thi..., nhưng kịch bản được viết ra từ trên một thế kỷ này tận cốt lõi lại là sự sống dân gian Việt, và điều đặc biệt nhất là chứa đựng nhiều yếu tố hiện đại trong nội dung tâm lý cũng như về hình thức biểu hiện. Tôi xin mạn phép được minh chứng điều này bằng chính văn bản vở tuồng "Liệu đố" mà tôi có được trong tay nhờ các nhà nghiên cứu dịch thuật Hán Nôm của Trời Văn Bình Định (“Quỳnh Phủ Nguyễn Diêu - ông đồ nghệ sĩ” - Nxb Sân khấu, 2011).