- Tạp Chí Hợp Lưu  Fountain Valley, CA 92708 - USA Điện thoại: (714) 381-8780 E-mail: [email protected]
Tác Giả
Tìm đọc

CÁC MỎ ĐẤT HIẾM Ở MYANMAR ĐANG ĐẦU ĐỘC CÁC DÒNG SÔNG THÁI LAN

13 Tháng Mười 202511:02 SA(Xem: 14344)
 

CÁC MỎ ĐẤT HIẾM Ở MYANMAR

ĐANG ĐẦU ĐỘC CÁC DÒNG SÔNG THÁI LAN

 

Cuộc khủng hoảng môi trường xuyên biên giới này đã ảnh hưởng đến sông Mekong, và các chuyên gia cảnh báo rằng chất ô nhiễm có thể lan tới cả Biển Đông.



TOM FAWTHROP

TOM FAWTHROP

Lời Giới thiệu:
Tom Fawthrop là nhà báo Anh, đã và đang theo dõi các vấn đề liên quan đến sông Mekong suốt 12 năm qua với vai trò nhà nghiên cứu, nhà hoạt động môi sinh và là giảng viên khách mời tại các trường đại học ở Cambodia, Singapore, Thái Lan và Việt Nam. Những bài viết của Tom được đăng trên nhiều tờ báo quốc tế như The Economist, The Diplomat và The Guardian. Tom đã từng là Bạn đồng hành với Nhóm Bạn Cửu Long / Hội Sinh Thái Việt (Việt Ecology Foundation)  trong nhiều năm. Tom Fawthrop được coi như là một trong những nhà báo đầu tiên lên tiếng sớm nhất về Thảm hoạ Môi trường do lượng chất độc thạch tín – arsenic đang thải ra từ các mỏ khai thác Đất Hiếm của Trung Quốc tại Myanmar (Miến Điện), không phải chỉ có các dòng sông Thái Lan bị ô nhiễm –  mà là một ảnh hưởng xuyên biên giới, lan tới con sông Mekong chảy qua các quốc gia Lào, Cambodia, và Việt Nam với Đồng Bằng Sông Cửu Long – một vựa lúa của Việt Nam với 20 triệu cư dân đang sống trên đó. Tom Fawthrop đã đồng ý và tâm đắc để bài viết của Anh chuyển ngữ sang tiếng Việt và được phổ biến rộng rãi trong và cả ngoài nước. NGÔ THẾ VINH  

*

Nước dòng chính của sông Mekong tại khu vực Tam Giác Vàng đã chuyển sang màu vàng cam đục. Các cuộc khảo sát của Ủy hội Sông Mekong (MRC) và các tổ chức khác đã xác nhận có ô nhiễm chất thạch tín / arsenic tại nhiều địa điểm giữa hai huyện Chiang Khong và Chiang Saen thuộc tình Chiang Rai nằm ở phía Bắc Thái Lan,

HINH 4


Hình
1: Dòng chính sông Mekong tại khu vực Tam Giác Vàng đã chuyển sang màu vàng cam đục. Các xét nghiệm của Ủy hội sông Mekong (MRC) và các tổ chức khác đã xác nhận có sự ô nhiễm chất thạch tín / arsenic tại một số điểm giữa Chiang Khong và Chiang Saen. [Nguồn: Earth Thailand.]

 

Các nhánh sông Mekong chảy từ Myanmar sang miền bắc Thái Lan, trước đây từng trong trẻo và nguyên sơ, nay đã chuyển sang màu vàng cam đục ngầu. Nguyên nhân là nồng độ chất arsenic cao bất thường. Ảnh vệ tinh đã xác định các khu vực khai thác đất hiếm ở bang Shan, Myanmar, là nguồn gốc chính gây tác động nghiêm trọng đến ba phụ lưu song (tributaries) của Mekong.

Aweera Pakkamart, Giám đốc Văn phòng Kiểm soát Ô nhiễm và Môi trường Khu vực 1 (Chiang Mai, Thái Lan), cho biết:

“Sông Kok có mức arsenic cao, trong khi sông Sai và sông Ruak – cũng là nhánh sông Mekong – còn có mức cao hơn, từ đó làm tăng mức ô nhiễm trong sông Mekong.”

Ông Pakkamart cảnh báo:

“Đây không còn là vấn đề địa phương – mà là cuộc khủng hoảng môi trường xuyên biên giới. Các chất ô nhiễm có thể lan ra tận Biển Đông.”

HINH 2

Hình 2: Toàn cảnh nhìn từ trên cao bằng Drone máy bay không người lái của sông Kok gần Thaton. [Nguồn: Earth Thailand.]

Trung tâm ô nhiễm: Các mỏ đất hiếm ở Bang Shan, Myanmar.

Loạt ảnh vệ tinh cho thấy các công trường khai thác đất hiếm đang diễn ra ở hai khu vực tại Mong Yawn, phía nam Mong Hsat, bang Shan, Myanmar – chỉ cách biên giới Thái Lan khoảng 25 km, đối diện huyện Mae Ai của tỉnh Chiang Mai. Tổng cộng có tới 20 mỏ đất hiếm ở bang Shan đang được khai thác, được cho là nguồn gây ô nhiễm.

Giáo sư phụ giảng Satian Chunta (Đại học Rajabhat Chiang Rai) nói:

“Cách duy nhất để giải quyết hậu quả vấn đề này là ngay tại nguồn – tức là ở Myanmar” – một quốc gia mà chính quyền quân sự đã mất quyền kiểm soát nhiều khu vực, bao gồm cả vùng có các mỏ đất hiếm.

Khu vực khai thác vàng và đất hiếm ở bang Shan hiện nằm dưới sự kiểm soát của Quân đội Thống Nhất Wa (USWA)* – một lực lượng dân quân được Trung Quốc hỗ trợ và duy trì an ninh cho các vùng mỏ do Trung Quốc điều hành.

[*Ghi chú của người dịch: USWA hay UWSA viết tắt của United Wa State Army / Quân đội Bang Wa Thống nhất, là nhóm vũ trang sắc tộc mạnh nhất và có ảnh hưởng rất lớn ở bang Shan, Myanmar].

Tại miền bắc Thái Lan, kinh tế địa phương bị tàn phá bởi dòng nước ô nhiễm. Các xét nghiệm nước từ sông Kok và sông Sai cho thấy mức arsenic tăng cao, khiến chính quyền Thái phải cảnh báo người dân tránh tiếp xúc với nước sông. Ba con sông – Kok, Sai và Ruak – đã được xác định là không an toàn, và mọi loài thủy sinh trong sông không thể ăn được.

Người dân phản đối – chính quyền chậm trễ

HINH 3

Hình 3: Một bản kiến nghị nhằm giải quyết vấn đề ô nhiễm đã được đệ trình lên Thứ trưởng Thường trực Bộ Nội vụ, ông Khajorn Srichanonthai (bên phải), trong một buổi lễ được tổ chức ngay giữa cây cầu bắc qua sông Kok đang bị ô nhiễm. [Nguồn: photo by Tom Fawthrop].


Người dân ở dọc sông Kok cùng với Mạng lưới Bảo vệ Sông Kok, sông Sai, sông Ruak và dòng chính Mekong – một liên minh các tổ chức môi trường, các nhà khoa học và chính quyền địa phương – đã tổ chức nhiều cuộc biểu tình.

HINH 4

Hình 4: Trên cây cầu bắc qua sông Kok đang bị ô nhiễm, các viên chức chính phủ tiếp nhận một bản kiến nghị tại một cuộc biểu tình phản đối ô nhiễm. [Nguồn: Earth Thailand].

Ngày 5/6/2025, cũng nhân Ngày Môi trường Thế giới (World Environment Day), người dân Chiang Rai tụ họp bên bờ sông Kok, diễn một vở kịch đường phố mang tên "Vũ điệu Tử thần của dòng sông". Đại diện các cộng đồng cư dân đã trao một bản kiến nghị cho ông Khajorn Srichanonthai, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Thái Lan.

Lá thư gửi đến Thủ tướng lúc đó – bà Paetongtarn Shinawatra – viết:

“Chúng tôi, người dân địa phương, nhận ra rằng tình trạng này không thể tiếp diễn. Đây là cuộc khủng hoảng an ninh quốc gia, ảnh hưởng đến hàng triệu người. Chúng tôi yêu cầu chính phủ lập tức đóng cửa các mỏ khai thác gây ô nhiễm.”

Nhóm truyền thông độc lập Lanner (gồm các nhà hoạt động xã hội và các tổ chức phi chính phủ / NGO) đã thống kê thiệt hại do dòng sông Kok bị ô nhiễm. Báo cáo chỉ ra thiệt hại nặng nề ở ba lĩnh vực chính: du lịch, nông nghiệp và thủy sản tại 20 cộng đồng cư dân ven sông. Ước tính tổng thiệt hại lên đến 1.3 tỷ baht (~40 triệu USD) mỗi năm.

Hình 5: Một nhóm kịch biểu diễn “Vũ điệu Tử thần” để tưởng niệm con sông Kok. [Nguồn: photo by Tom Fawthrop].

Giải pháp của chính phủ: chưa đủ mạnh

Chính phủ Thái Lan đưa ra một vài giải pháp tạm thời như: xây dựng các hàng rào trầm tích dưới nước ở sông Kok để giảm nồng độ arsenic. Tuy nhiên, TS. Suebskul Kittanugron (Đại học Mae Fah Luang) cho rằng đây là giải pháp thiếu nghiên cứu và không có tham vấn cộng đồng.

Ông nhấn mạnh:

“Chúng ta phải ngừng nói rằng ô nhiễm đang ở ‘mức chấp nhận được’. Người dân có quyền biết sự thật. Cách giải quyết duy nhất là đóng cửa các mỏ và đàm phán trực tiếp với Trung Quốc và Myanmar.”

Xung đột biên giới Thái – Cambodia khiến ô nhiễm bị lãng quên

Trong lúc người dân kêu gọi chính phủ có chiến lược rõ ràng, chính phủ yếu kém của bà Paetongtarn (bị miễn nhiệm vào 29/8) lại bị cuốn vào xung đột biên giới với Cambodia.

GS. Pavin Chachavalpongpun (ĐH Kyoto) nói:

“Điều quan trọng nhất lúc này là ưu tiên xử lý ô nhiễm arsenic trên sông Mekong, chứ không phải là căng thẳng lãnh thổ. Đây là mối đe dọa đến an ninh quốc gia, sức khỏe và sinh kế của hàng triệu người trong khu vực.”

Ông Brian Eyler, Giám đốc Trung tâm Stimson Đông Nam Á (Dự án Mekong Dam Monitor) đưa ra cảnh báo:

“Sự ô nhiễm được phát hiện ở Thái Lan chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Ít nhất 15 mỏ đất hiếm cũng đã được xác định ở các nhánh sông Mekong của Lào, gần Cambodia.”

Ông kêu gọi Chính phủ Cambodia bắt đầu xét nghiệm arsenic trên sông Mekong và Biển Hồ Tonle Sap ngay lập tức.

MRC là tổ chức duy nhất đã xác nhận mối đe dọa, với các cuộc kiểm tra cho thấy nồng độ arsenic bất thường giữa Thái Lan và Lào. Tuy nhiên, MRC lại đánh giá tình hình là “vấn đề môi trường xuyên biên giới ở mức độ trung bình.”

Vai trò của Trung Quốc và thế khó của Thái Lan

Năm 2024, các mỏ ở Myanmar chiếm hơn 57% lượng đất hiếm nhập khẩu của Trung Quốc. Vì Trung Quốc đã ban hành luật môi trường nghiêm ngặt trong nước, khiến nhiều công ty Trung Quốc chuyển hoạt động sang Myanmar để né tránh quy định này.

Khi nhận được kiến nghị từ Thái Lan vào tháng 6, Đại sứ quán Trung Quốc tại Bangkok chỉ đăng tuyên bố trên Facebook, cho biết Trung Quốc "rất coi trọng sự việc" và kêu gọi "đối thoại thân thiện".

Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định: chỉ khi Thái Lan có lập trường mạnh mẽ, dựa trên bằng chứng khoa học và sự hỗ trợ của MRC, Trung Quốc mới có thể bị thúc ép phải hành động.

GS. Pavin đề nghị Trung Quốc có thể:

  • Áp dụng các tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt với công ty hoạt động ngoài lãnh thổ;
  • Hỗ trợ tài chính và kỹ thuật để phục hồi các dòng sông;
  • Thiết lập cơ chế giám sát và báo cáo chung với các nước bị ảnh hưởng.

TS. Suebskul nói:

“Chính phủ luôn nói là quá khó, nhưng chưa bao giờ thực sự cố gắng. Chúng tôi cần trung tâm kiểm tra kim loại nặng tại Chiang Rai và công khai dữ liệu.”

Giải pháp toàn diện cần được xây dựng

Một giải pháp khả thi cần phải mang tính đa phương diện: cần có một khuôn khổ toàn cầu để truy nguyên chuỗi cung ứng và chứng nhận nguồn gốc nhằm đảm bảo rằng đất hiếm được khai thác một cách có đạo đức và bền vững.

Phó Giáo sư Dulyapak Preecharatch, Chủ tịch Hiệp hội Nghiên cứu Khu vực và giảng viên ngành Nghiên cứu Đông Nam Á tại Đại học Thammasat, đã đưa ra nhận định về khả năng Thái Lan đối đầu với Trung Quốc và lực lượng *USWA:

“Nếu chúng ta muốn các quốc gia khác tôn trọng mình, chúng ta phải phát huy sức mạnh mềm thông qua văn hóa, thương mại và đầu tư – để tạo ra ảnh hưởng, từ đó khiến các nhóm như Wa và đồng minh của họ phải nể trọng chúng ta.”

Ưu tiên hàng đầu: Hợp tác chống lại kẻ thù chung – chất độc arsenic

Cấp thiết nhất hiện nay, chính phủ Thái Lan cần chuyển hướng sự tập trung từ xung đột biên giới với Cambodia sang nhận thức rằng cả hai quốc gia này đang đối mặt với một kẻ thù chung chết người: sự ô nhiễm arsenic – thứ có thể giết chết con người và phá hủy hệ sinh thái đa dạng của dòng Mekong dũng mãnh.

 

Tom Fawthrop –                                                                                       

 [Nguồn: The Diplomat, Ngày 2 tháng 9, 2025]

 

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
26 Tháng Sáu 202412:46 CH(Xem: 32900)
Thoại vẫn luôn luôn nghĩ là không thể để Ba tiếp tục sống một mình trong căn nhà ấy, nhất là từ ngày Mẹ Yến mất (27.04.2024). Từ 2015, khi Mẹ không thể tiếp tục sống với Ba nơi căn nhà thân yêu trên đường Coolidge, do bác sĩ gia đình bảo phải đưa Mẹ vào Ashbrook Nursing Home vì nhu cầu cần được chăm sóc 24 giờ/ ngày và 7 ngày/ tuần. Thoại đã phải lắp cameras khắp nhà: từ phòng khách tới phòng ngủ, từ nhà bếp tới phòng tắm, và cả dưới basement nơi Ba Thoại nhiều khi mất ngủ, xuống đó loay hoay in ấn mấy cuốn sách suốt đêm cho tới sáng.
05 Tháng Năm 202411:41 CH(Xem: 29960)
Cô em bên Texas gửi text về một bản tin CNN tường trình việc các nhà ngoại giao Âu châu giành nhau gặp gỡ các đồng minh của cựu Tổng thống Donald Trump, người coi như sẽ được đề cử đại diện Đảng Cộng hòa ra tranh cử tổng thống tháng 11 tới, để thăm dò. Cùng lúc, báo chí loan tin ngoại trưởng Anh David Cameron đã tới tận tư dinh của ông Trump ở Florida để tham khảo về cuộc chiến tại Ukraine và xung đột Israel-Gaza. Tôi đoán các bản tin khiến cô lo ngại về một Trump 2.0, như thể điều đó sẽ phải xẩy ra thôi.
22 Tháng Tư 20242:54 CH(Xem: 33089)
Tối thứ sáu 23/2/2024, chị Duyên gửi cho tôi link bài thơ “Tạm biệt một căn phòng” [1] của anh Phạm Cao Hoàng ghi gửi anh Trương Vũ./ Căn phòng này / chiếc bàn này / nơi chúng ta đã từng ngồi / nâng ly / chúc mừng một bức tranh vừa hoàn tất / chúc mừng một cuốn sách vừa in xong / chào mừng một người bạn từ phương xa đến /
22 Tháng Tư 20241:03 SA(Xem: 30080)
Lời Giới Thiệu: Ủy Ban Sông Mekong Việt Nam thông báo sẽ tổ chức một cuộc họp tham vấn vào ngày 23/04/2024 tại thành phố Cần Thơ về Dự án Kênh đào Funan Techo. Việt Ecology Foundation xin giới thiệu một bài viết của BS Ngô Thế Vinh về Dự án đang gây nhiều tranh cãi này. Ông là người từ rất sớm gióng lên tiếng chuông cảnh báo về hiểm họa của các đập thủy điện thượng nguồn sông Mekong, đã viết nhiều bài khảo luận và là tác giả hai cuốn sách Cửu Long Cạn Dòng Biển Đông Dậy Sóng (2000) và Mekong Dòng Sông Nghẽn Mạch (2007). Ông cũng được biết tới như một nhà hoạt động môi sinh bền bỉ từ ngót 30 năm nay, với mối quan tâm bảo vệ hệ sinh thái sông Mekong và ĐBSCL.
19 Tháng Tư 20246:57 SA(Xem: 36161)
Sáng sớm Chủ Nhật, điện thoại gõ nhẹ, nhìn vào messenger thấy dòng chữ nhắn tin từ chú Khánh Trường: “Tập thơ in xong rồi. Ghé lấy nhé.” 30 phút sau tôi ghé nhà, chú chỉ lên kệ sách: “Chỉ mới in 3 cuốn. Cháu cầm 1 cuốn về đọc trước.” Mở trang đầu dưới dòng chữ THƠ KHÁNH TRƯỜNG là hàng chữ “Tặng cháu, Nina Hòa Bình Lê”. Cảm động. Bài viết này xin có lúc được gọi Chú, xưng cháu.
15 Tháng Tư 202410:16 SA(Xem: 32568)
Vòng Tay Học Trò là tác phẩm tiêu biểu của nữ văn sĩ Nguyễn Thị Hoàng, được đăng nhiều kỳ trên tạp chí Bách Khoa năm 1964. Tác phẩm được công chúng nồng nhiệt đón nhận và theo đó cũng hứng nhiều luồng ý kiến khác nhau, càng làm cho tác phẩm nổi tiếng hơn. Chính vì vậy, từ khi xuất hiện, tác phẩm đã gây được tiếng vang lớn, làm xôn xao dư luận trong giới chuyên môn và công chúng độc giả, Hàng chục năm sau, lúc chúng tôi còn nhỏ, chưa đọc tác phẩm đã thuộc tựa đề vì Vòng Tay Học Trò gắn liền với tên tuổi tác giả. Nói đến Nguyễn Thị Hoàng người ta nhớ đến Vòng Tay Học Trò.
15 Tháng Tư 20248:23 SA(Xem: 33450)
Thế nào gọi là tiểu-thuyết-mới (Nouveau Roman). Đó là câu hỏi của những người chuyên viết về tiểu thuyết và những người thường đọc tiểu thuyết. Giữa hậu bán thế kỷ XX; một phong trào văn chương thuộc thế hệ trẻ Pháp như Alain Robbe-Grillet, Michel Butor, Claud Simon, Jacque Derrida, Nathalie Sarraute, Pierre Bourdier…được tung ra giữa “thị trường” văn học thời ấy vào đầu thập niên 1962,cái gọi là Tiểu-Thuyết-Mới, lập tức phong trào nầy được khám phá ngay, không những ở Pháp mà ngay một vài nước khác trên thế giới,Việt Nam ta cũng chịu ảnh hưởng phong trào thời thượng lúc đó, kể cả bộ môn nghệ thuật khác, tuy không rực rở nhưng đã hội nhập được với trào lưu thời bấy giờ…
13 Tháng Hai 202411:57 CH(Xem: 38118)
Ngô Thế Vinh là một tên tuổi đã thành danh ngay từ trước năm 1975 tại miền Nam Việt Nam. Ông đoạt Giải Văn Học Nghệ Thuật VNCH năm 1971 với tác phẩm Vòng Đai Xanh. Sau này ông có thêm hai giải thưởng: 1) Giải Văn Học Montréal 2002 Hội Quốc Tế Y Sĩ Việt Nam Tự Do với Cửu Long Cạn Dòng, Biển Đông Dậy Sóng và 2) Giải Văn Việt Đặc Biệt 2017 với Cửu Long Cạn Dòng, Biển Đông Dậy Sóng và Mekong Dòng Sông Nghẽn Mạch. Một trùng hợp thật ngẫu nhiên khi tạp chí văn học nghệ thuật Ngôn Ngữ phát hành vào tháng 2-2024 cũng vào dịp Tết Giáp Thìn 2024 ra số đặc biệt giới thiệu Bác sĩ / Nhà văn / Nhà hoạt động môi sinh Ngô Thế Vinh. Năm Rồng, giới thiệu người kết nghĩa với Cửu Long, tưởng không còn gì thích hợp hơn.
07 Tháng Hai 20243:34 SA(Xem: 35312)
Khi tìm đọc văn học chiến tranh (giai đoạn 1954-1975) tôi bắt gặp rất nhiều lần lời giới thiệu ngắn tên tuổi, và các tác phẩm của nhà văn Nguyên Vũ. Kể từ đó, tôi luôn tìm Nguyên Vũ để đọc, song dường như không có tác phẩm nào của ông được đưa lên các trạng mạng, hay các thư viện điện tử. Hôm rồi, thật may mắn, đang nghiền ngẫm về cố nhà văn, nhạc sĩ Nguyễn Đình Toàn, tình cờ tôi bắt gặp: Mây Trên Đỉnh Núi, truyện dài gồm 20 chương của Nguyên Vũ. Đây có lẽ là truyện dài đầu tay, và ít được nhắc đến của ông. Cũng định thử một vài trang, rồi lúc nào đó sẽ đọc tiếp, nhưng bập vào tôi không thể dứt ra được, và đọc một mạch ngay nơi làm việc. Sự hấp dẫn, sinh động ấy, không hẳn bởi chỉ nội dung, mà còn do bố cục, nghệ thuật đan xen những tình tiết câu chuyện...
07 Tháng Hai 20242:19 SA(Xem: 33599)
Bài này, “Cái Tôi kỳ việt và Âm bản Thành phố/Tình yêu trong thơ tự do Thanh Tâm Tuyền”, được phát triển, bổ sung và mở rộng từ bài viết gốc năm 1986, với tựa “Thanh Tâm Tuyền, người thi sĩ ấy”, theo tinh thần tựa đề “L’Homme, cet Inconnu” (1935) (Con Người, kẻ Xa Lạ ấy) của Alexis Carrel (Nobel 1912). Một vài chủ đề đã được đưa vào, hay tô đậm, qua một cái nhìn hồi cố và tái thẩm, để làm đầy đặn và làm rõ hơn các đường nét về thơ Thanh Tâm Tuyền, vốn, trong bản gốc nguyên thuỷ, đã được vạch ra nhưng chưa được khai thác kỹ.