- Tạp Chí Hợp Lưu  Fountain Valley, CA 92708 - USA Điện thoại: (714) 381-8780 E-mail: [email protected]
Tác Giả
Tìm đọc

TRÍ TUỆ NHÂN TẠO CÓ PHẢI LÀ TÁC GIẢ KHÔNG?

29 Tháng Năm 202512:23 SA(Xem: 21976)
PhanTanUẩn
Nhà văn Phan Tấn Uẩn


TRÍ TUỆ NHÂN TẠO CÓ PHẢI LÀ TÁC GIẢ KHÔNG?

(Một góc nhìn về vai trò của trí tuệ

nhân tạo AI trong sáng tác văn chương)
 Phan Tấn Uẩn

 

 

Trong những năm gần đây, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI : Artificial Intelligence) đã tạo ra một làn sóng quan tâm sâu rộng trong giới viết lách. Với nhiều người, đây là một phương tiện mới mẻ, đáng để thử nghiệm. Nhưng với không ít người khác , nhất là những cây bút kỳ cựu hoặc thủ cựu, thì sự xuất hiện của AI đặt ra những hoài nghi, thậm chí phản ứng: Có nên xử dụng AI khi viết văn? Nếu có sự trợ giúp như thế, tác phẩm đó có còn là của cá nhân? Người viết có còn xứng đáng đứng tên tác giả?

Tôi từng bỡ ngỡ và đặt những câu hỏi ấy khi mới tiếp xúc với AI. Nhưng nhờ trải nghiệm thực tiễn, tôi dần nhận ra bản chất thật sự của công cụ này – và càng hiểu rõ hơn đâu là ranh giới giữa công cụ hỗ trợ và ý tưởng sáng tạo. Bài viết này chia xẻ góc nhìn cá nhân ấy, không nhằm tranh luận hay áp đặt, mà như một cách giúp bạn đọc hiểu rõ hơn: trí tuệ nhân tạo không hề thay thế con người, và việc xử dụng AI trong sáng tác – nếu trung thực và có ý thức – là điều hợp lý và xứng đáng.

(PHAN TẤN UẨN)

 

*

 

1.

 

AI không viết thay  mà cùng viết chung với tác giả
Trí tuệ nhân tạo không tự nhiên viết ra một bài văn nếu không có người hỏi. Nó không có ý thức, không có cảm xúc, không biết yêu hay ghét, không biết hoài niệm hay mơ mộng. Nó chỉ phản hồi dựa trên những gì người viết cung cấp . Tùy theo mức độ rõ ràng, sâu sắc, sáng tạo của người hỏi , AI sẽ cho ra  các kết quả khác nhau.  Cũng như một cây bút, hay máy đánh chữ, trí tuệ nhân tạo chỉ là phương tiện. Nó không tạo nên tư tưởng, không làm thay trải nghiệm, không thay con người cảm nhận hay đấu tranh với nội tâm. Nó không thể làm nên một câu văn đẹp nếu người viết không có thẩm mỹ; không thể dẫn dắt một lập luận sắc sảo nếu người viết không biết mình muốn nói gì.

Nói cách khác, AI là ngọn đèn soi đường , người đi vẫn phải là chính chúng ta. Và nếu bài viết có chiều sâu, có cá tính, có giọng điệu riêng thì không ai có thể nói đó là sản phẩm của máy móc.

 

 

2.

 

 

Ghi tên mình là hành động trung thực – không phải chiếm đoạt

Có người hỏi: nếu AI giúp ta sửa, bổ sung, đề nghị cách viết hay hơn, thì ta có còn xứng đáng để đứng tên tác giả ?

Tôi xin trả lời: Nếu toàn bộ tư tưởng, nội dung, cảm xúc, và định hướng đều là của bạn – thì đó vẫn là tác phẩm của bạn. Việc xử dụng một công cụ như AI để tham khảo, đối chiếu, làm rõ hoặc tinh chỉnh, việc nầy cũng như tra cứu từ điển, đọc sách tham khảo, hoặc hỏi ý kiến bạn viết, nó không làm mất tính chính danh.

Ghi tên thật tác giả vào sáng tác viết chung với AI là một cam kết : Tôi chịu trách nhiệm về điều tôi viết. Dù tôi có dùng AI để thử nghiệm một số cách nói khác, hay kiểm tra sự mạch lạc của đoạn văn, thì tôi vẫn là người chọn giữ lại hay loại bỏ. Chính tôi là người quyết định cấu trúc, định hướng, âm sắc, lập luận. Chính tôi là người “nuôi” bài viết từ mạch nguồn tư tưởng.

Không có máy móc nào viết ra một đoạn văn sâu sắc nếu trong lòng bạn không có điều gì sâu sắc. Không AI nào có thể làm ra một câu thơ hay. Và không “trợ lý ảo” nào dựng nổi một tiểu luận đàng hoàng nếu người viết không có sự suy nghĩ độc lập và lương tri sáng tạo.

 

3.

 

Tôn trọng người viết – thay vì phân biệt “chiếu trên chiếu dưới”

Thật đáng tiếc khi trong không gian văn chương Việt Nam hiện nay, vẫn còn hiện tượng phân chia “chiếu trên – chiếu dưới”, kèm theo thái độ kỳ thị ngầm: ai không viết theo kiểu của ta thì không đáng đọc; ai không in sách, không có giải thưởng, không viết trong nhóm ta thì là “tay ngang”, “người ngoại đạo”.

Nhưng sáng tạo văn học không đo bằng mối quan hệ, không do bè nhóm tán thưởng, càng không cần “quyền lực mềm” để khẳng định. Một người viết chân chính có thể không nổi tiếng, không giao du với bất cứ ai trong văn giới, không được mời họp mặt hội đồng , không tụ năm tụ bảy ngồi uống cà-phê chụp hình đang lên báo cười vui hảnh diện, nhưng vẫn có thể viết nên những gì sâu sắc nhất, đau đáu nhất, trữ tình nhất.

 Trong bối cảnh đó, AI không làm ai “giỏi” hơn ai. Nó chỉ tiếp tay với ta chỉnh, sửa, viết lại những gì ta nghĩ, kể lại những gì ta  sống, và gìn giữ những gì ta tin.

Viết là quyền bình đẳng. Dù bạn là ai, ở đâu, học vấn cao hay thấp, có nhóm hỗ trợ hay không ,nếu có trí tuệ, có cảm xúc, có khả năng tự phản biện , bạn có quyền lên tiếng. Và trí tuệ nhân tạo có thể giúp tiếng nói của bạn rõ hơn, sáng hơn, sắc sảo hơn.

 

4.

 

Trí tuệ của ta vẫn là cội nguồn sáng tạo

Dù có sự trợ giúp kỹ thuật nào đi nữa, thì chính tư tưởng mới là linh hồn của bài viết. AI không nghĩ thay, không yêu thay, không đau thay. Nó không thể nắm bắt những niềm riêng, ký ức chiến tranh, nỗi hoang mang của người sống lưu vong, hay ánh mắt của người mẹ lúc tiễn con lên đường. … Tất cả những điều ấy , chỉ có con người mới cảm nhận và viết được. Và chỉ có người viết trung thực, dám suy nghĩ, dám đặt câu hỏi, mới có thể đưa tư tưởng thành con chữ.

AI  chỉ là công cụ, như từ điển, như máy đánh chữ, như mạng internet. Không được thần thánh hóa nó nhưng cũng không thể phủ nhận giá trị của nó, nếu ta dùng đúng cách, đúng mục đích.

 

Kết luận…

Tôn trọng sự khác biệt, nuôi dưỡng giá trị chung…

Tôi không viết bài này để tranh luận hay phản bác bất kỳ ai. Tôi chỉ mong có thêm một tiếng nói để bạn đọc, nhất là những người chưa quen với công cụ mới , có thể tiếp cận AI một cách tỉnh táo, công bằng và không thiên kiến.

Viết bằng tay hay viết bằng máy, viết đơn độc hay có sự hỗ trợ,  điều quan trọng vẫn là nội dung. Nếu bài viết có giá trị tư tưởng, có cảm xúc thật, có lập luận vững , thì người viết xứng đáng được ghi nhận, bất kể họ đã sử dụng công cụ nào.

Trong văn chương, mỗi người có cách riêng đến với chữ nghĩa. Nhưng nếu cùng hướng đến sự trung thực, nhân văn và sáng tạo , thì mọi cách đều đáng trân trọng.

PHAN TẤN UẨN
Tháng 4/2025

  

 

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
25 Tháng Ba 20163:16 CH(Xem: 58765)
"... chỉ với số người tự ứng cử hiện nay, người dân đã có thể thấy câu ngụy biện xưa nay "Không có đảng CSVN thì lấy ai lãnh đạo, dẫn dắt đất nước!" là điều cực kỳ phi lý. Rõ ràng bên ngoài đảng hiện có rất nhiều người có thể điều hành đất nước hơn xa các quan chức đảng. Và còn quan trọng hơn nữa, chỉ khi nào đất nước được điều hành bởi những người ngoài đảng thì đất nước mới mong đi ngược lại hướng lạc hậu hiện nay; mới thoát ra khỏi thảm trạng cứ mò mẫm đi về hướng CNXH mà không biết nó là gì, ở đâu; để rồi càng ngày càng suy bại và lệ thuộc ngoại bang."
24 Tháng Ba 20163:14 CH(Xem: 61683)
Như nhiều nhà bình luận tiên đoán, cuộc sát phạt của phe thắng thế trong Đại Hội Đảng 12 đối với cánh thua cuộc đã bắt đầu. Tuy vậy, người ta vẫn phải kinh ngạc về mức độ gấp rút, bất chấp tiến trình chuyển quyền đã có hàng mấy chục năm nay và bất chấp luôn các luật lệ của chính chế độ.
10 Tháng Ba 20163:03 SA(Xem: 56009)
Không phải ngẫu nhiên mà cho đến thềm Đại Hội XII, nhiều cấp lãnh đạo Đảng vẫn tuyên bố "trong gần 1 triệu cán bộ khai báo tài sản chỉ có 1 trường hợp khai sai", hoặc "điều tra 10 năm qua không ra một trường hợp cán bộ tham nhũng nào", ... NHƯNG nay lại chính Phó Ban nội chính Trung Ương Lê Minh Trí tuyên bố: "Tham nhũng chỉ có cán bộ đảng viên thôi."
08 Tháng Hai 20163:22 CH(Xem: 59711)
"Thiên đường thật là những thiên đường đã mất." / "Les vrais paradis sont les paradis qu'on a perdus" / Marcel Proust, Le Temps retrouvé
14 Tháng Mười Hai 20153:07 CH(Xem: 62004)
Nhà văn Phùng Nguyễn, tên thật Nguyễn Đức Phùng, sinh năm 1950 tại Quảng Nam, là anh cả trong một gia đình đông anh em. Học xong tiểu học trong một làng quê, năm 1961 cậu học sinh Nguyễn Đức Phùng thi đậu vào lớp Đệ Thất trường trung học Trần Quý Cáp, Hội An. Ba năm sau đó Phùng theo gia đình vào Sài Gòn 1964.
01 Tháng Mười Một 201510:46 SA(Xem: 66082)
Dự án “Phục nguyên văn bản Truyện Kiều được đồng thuận cao” của Hội Kiều học Việt Nam đã đề ra nhằm hướng tới Kỷ niệm 250 năm ngày sinh đại Thi hào nguyễn du (1765 - 2015) và vinh danh đại Thi hào dân tộc Nguyễn Du . Bài viết này sẽ lược thuật quá trình tầm nguyên văn bản Truyện Kiều từ xưa đến nay và chúng tôi cũng xin gợi ý, phác thảo một phương pháp phục cổ văn bản Truyện Kiều với hy vọng có khả năng gần với nguyên tác.
18 Tháng Mười 20151:23 CH(Xem: 64246)
Lạc Long Quân được viết chữ Hán là 貉龍 君, trong đó, chữ 貉 (bộ trĩ) mà người Việt, theo truyền thống từ ngàn xưa đến nay vẫn đọc là “lạc”. Tiền nhân Việt dường như đã cố tình dùng chữ 貉 dành cho Lạc Long Quân và không đọc theo đúng phiên thiết từ thư Hán là hạc (thú giống như con cầy), mạch (tộc ở phương bắc Trung Quốc) nhưng nhất định là “lạc” chắc hẳn phải có một dụng ý sâu kín nào đó và cho đến nay vẫn còn là bí ẩn văn tự...
12 Tháng Chín 201510:14 CH(Xem: 79255)
Về những nhà văn quân đội nổi tiếng với những tác phẩm (thơ cũng như văn) của họ, có thể kể những tên tuổi về thơ, như có Tường Linh, Phạm văn Bình, hay Linh Phương... Cả hai nhà thơ sau, đều nổi tiếng nhờ có thơ được cố nhạc sĩ Phạm Duy soạn thành ca khúc. (Phạm Văn Bình với ca khúc “Chuyện tình buồn,” và “Mười hai tháng anh đi”; Linh Phương với “Kỷ vật cho em”) (1). Về văn có thể kể Văn Quang (lớp trước). Lớp sau vài năm, có thể kể tới Trần Hoài Thư, Đào Vũ Anh Hùng, Huỳnh Văn Phú... Nhưng, nổi bật hơn cả, theo tôi vẫn là Nguyên Vũ (truyện) và, Phan Nhật Nam (bút ký, phóng sự).
08 Tháng Chín 201511:47 SA(Xem: 59379)
"Đời sống bên này có cái thực tế khắc nghiệt là vậy. Càng khắc nghiệt tôi càng trầm tĩnh. Nghiệm ra một điều: hãy làm hết sức mình cho một công việc tốt, cũng có lúc bù đắp lại. Những tấm tranh cũng đã từng nuôi sống tôi, tôi không thể bỏ vẽ được". (Đinh Cường)
20 Tháng Tám 201512:50 SA(Xem: 62185)
Bùi Nhật Tiến, bút hiệu Nhật Tiến sinh ngày 24-8-1936 tại Hà Nội. Năm 1946 mới 10 tuổi Nhật Tiến đã phải theo gia đình rời Hà Nội đi tản cư qua những tỉnh như Sơn Tây, Việt Trì, Hưng Hoá, Phú Thọ