TÒA BẠCH ỐC HAY TỬ CẤM THÀNH?

TÒA BẠCH ỐC HAY TỬ CẤM THÀNH?

Khi chính trường Hoa Kỳ mang dáng dấp một bộ phim cung đấu Trung Hoa

MINH HẠO – Ghi chép

Trong những bộ phim truyện lịch sử Trung Hoa, nhất là thể loại cung đấu, người ta thường bắt gặp những câu chuyện rất quen thuộc: Hoàng đế thay cận thần, đại thần tranh quyền, phe này hạ bệ phe kia, người hôm qua còn được sủng ái thì hôm nay đã thất thế. Kẻ lập công được ban thưởng, người thất bại phải tìm một ai đó để gánh trách nhiệm.

Đó là những chuyện bình thường trong thế giới phim cung đấu. Bởi ở đó, quyền lực tập trung vào một người. Ý muốn của Hoàng đế có thể quyết định số phận của cả triều đình.

Nhưng điều khiến người ta ngạc nhiên là đôi khi nhìn vào chính trường Hoa Kỳ, chúng ta lại có cảm giác đang xem một bộ phim tương tự.

Chỉ khác một điều: đây không phải Tử Cấm Thành, mà là Tòa Bạch Ốc.

TỪ SUSIE WILES ĐẾN STEPHEN MILLER

Ngày 6 tháng 11 năm 2026, Tổng thống Donald Trump công bố quyết định bổ nhiệm Stephen Miller làm Chánh văn phòng Tòa Bạch Ốc, thay thế bà Susie Wiles. Quyết định có hiệu lực từ ngày 9 tháng 11.

Susie Wiles là người phụ nữ đầu tiên đảm nhiệm chức vụ Chánh văn phòng Tòa Bạch Ốc. Bà từng được xem là một trong những nhân vật quan trọng nhất trong bộ máy điều hành của Trump.

Stephen Miller thì không xa lạ gì với chính trường Washington. Ông là người có ảnh hưởng lớn trong việc hoạch định chính sách nhập cư, kiểm soát biên giới và nhiều chương trình hành động quan trọng của chính quyền Trump.

Nói cách khác, Miller không phải một nhân vật mới bước vào cung.

Ông vốn đã ở trong triều, đã tham gia hoạch định chính sách, đã có ảnh hưởng đến những quyết định quan trọng. Nay ông được trao thêm một vị trí có khả năng điều phối toàn bộ hoạt động của Tòa Bạch Ốc.

Một cuộc thay đổi nhân sự, tự nó, không có gì bất thường trong một chính phủ.

Nhưng thời điểm của quyết định này mới là điều đáng chú ý.

Đảng Cộng hòa vừa trải qua thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, mất quyền kiểm soát cả Hạ viện lẫn Thượng viện. Chính quyền Trump bước vào một giai đoạn chính trị khó khăn hơn, khi phải đối diện với một Quốc hội do phe Dân chủ kiểm soát.

Vậy việc đưa Stephen Miller lên thay Susie Wiles nói lên điều gì?

Phải chăng đây là một cuộc cải tổ bộ máy? Một sự lựa chọn nhằm đẩy mạnh đường lối chính sách hiện tại? Hay còn là cách phân phối lại trách nhiệm chính trị sau những thất bại vừa qua?

Chúng ta chưa có đủ bằng chứng để kết luận.

Nhưng một câu hỏi không thể không đặt ra: Khi những quyết sách gây tranh cãi hoặc thất bại, ai sẽ là người phải chịu trách nhiệm?

NGHỆ THUẬT CUNG ĐẤU VÀ NGHỆ THUẬT ĐỔ LỖI

Trong những bộ phim cung đấu, người ta thường thấy một quy luật khá thú vị.

Khi Hoàng đế chiến thắng, công trạng thuộc về Hoàng đế.

Khi triều đình gặp khó khăn, các đại thần bắt đầu tìm nguyên nhân. Người này đổ lỗi cho người kia. Kẻ thất thế trở thành vật hy sinh. Người mới được đưa lên thay thế, hứa hẹn sẽ giải quyết mọi vấn đề.

Vòng xoay ấy cứ tiếp diễn.

Nhìn vào sự thay đổi nhân sự tại Tòa Bạch Ốc, người ta có quyền liên tưởng đến mô hình đó, nhưng không nên vội kết luận rằng mọi chuyện đều được sắp đặt theo một kịch bản đổ lỗi.

Susie Wiles đã rời vị trí Chánh văn phòng trong bối cảnh thất bại bầu cử. Stephen Miller được đưa lên thay thế, trong khi những bất đồng và tranh luận về trách nhiệm trong nội bộ chính quyền vẫn là chủ đề được báo chí theo dõi.

Điều đáng quan sát không chỉ là ai rời đi, ai bước lên chiếc ghế quyền lực, mà còn là những chính sách nào sẽ tiếp tục được thực hiện và ai sẽ chịu trách nhiệm về kết quả của chúng.

Trong chính trị, chiếc ghế quyền lực đôi khi là phần thưởng cho người chiến thắng. Nhưng chiếc ghế bên cạnh cũng có thể trở thành nơi dành cho người phải gánh trách nhiệm khi mọi chuyện không như ý muốn.

NHƯNG ĐÂY LÀ HOA KỲ, KHÔNG PHẢI MỘT TRIỀU ĐẠI

Điều đáng suy ngẫm nhất không nằm ở chuyện ai được sủng ái, ai bị thay thế.

Nó nằm ở sự khác biệt căn bản giữa một triều đình phong kiến và một nền cộng hòa lập hiến.

Hiến pháp Hoa Kỳ mở đầu bằng ba chữ:

WE THE PEOPLE – CHÚNG TÔI, NHÂN DÂN.

Không phải We the King.

Không phải We the President.

Và càng không phải We the Advisors.

Quyền lực chính quyền bắt nguồn từ nhân dân. Tổng thống được trao quyền thông qua bầu cử, nhưng quyền lực ấy bị giới hạn bởi Hiến pháp, Quốc hội, tòa án và những thiết chế kiểm soát khác.

Một cố vấn có thể có ảnh hưởng lớn đến Tổng thống, nhưng không thể tự biến mình thành người đại diện cho toàn thể nhân dân.

Một Tổng thống có thể thay đổi cộng sự, bổ nhiệm người mới, đưa người cũ sang vị trí khác. Nhưng không thể thay đổi nguyên tắc nền tảng của nền cộng hòa chỉ bằng ý muốn cá nhân.

Đó chính là điều làm nên sự khác biệt giữa một chính phủ dân chủ và một triều đình phong kiến.

ĐIỀU ĐÁNG LO KHÔNG PHẢI LÀ AI ĐANG NGỒI BÊN CẠNH TỔNG THỐNG

Một nền dân chủ không thể chỉ được đánh giá bằng việc có tổ chức bầu cử hay không.

Nó còn phải được đánh giá bằng khả năng kiểm soát quyền lực sau bầu cử.

Báo chí có được tự do chất vấn?

Quốc hội có thực hiện được chức năng giám sát?

Tòa án có thể đưa ra phán quyết độc lập?

Những người bất đồng có được quyền lên tiếng?

Và quan trọng hơn cả: Người dân có còn khả năng sử dụng lá phiếu để thay đổi chính quyền hay không?

Đó mới là những câu hỏi quyết định sức khỏe của một nền dân chủ.

Trong phim cung đấu, Hoàng đế có thể quyết định ai được ở lại trong cung, ai phải rời khỏi triều đình.

Nhưng trong một nền cộng hòa, không một cá nhân nào được phép xem đất nước là tài sản riêng, nhân dân là thần dân, và chính quyền là một triều đại.

VÀ KHÁN GIẢ THÌ SAO?

Đến đây, có lẽ những khán giả vốn ghiền phim bộ tiểu thuyết lịch sử Trung Hoa cũng nên chuẩn bị tinh thần.

Bởi những màn thay tướng, đổi ghế, tranh quyền, đoạt vị, tìm người gánh tội trong cung đình Washington có vẻ vẫn còn nhiều tập hấp dẫn.

Chỉ tội cho khán giả!

Những người ghiền phim bộ tiểu thuyết lịch sử Trung Hoa sắp sửa buồn thiu, vì bộ phim cung đấu tại Tòa Bạch Ốc đã gần đến tập cuối…

Mà điều đáng tiếc nhất là:

Phim Trung Hoa còn có thể chờ phần tiếp theo.

Còn phim chính trị Mỹ thì khán giả không chỉ xem cho vui. Họ phải sống với những quyết định của các nhân vật trong phim.

Và đôi khi, cái giá của một tập phim không được tính bằng tiền mua vé, mà bằng thuế, bằng chính sách, bằng sinh kế và tương lai của hàng triệu con người.

LỜI KẾT

Có lẽ chúng ta đã xem quá nhiều phim cung đấu Trung Hoa nên đôi khi nhìn chính trường Washington lại thấy thấp thoáng bóng dáng Tử Cấm Thành.

Cũng có những cuộc thay ngôi đổi ghế, những cuộc tranh giành ảnh hưởng, những nhân vật được đưa lên, những người phải rời đi và những câu hỏi về trách nhiệm sau mỗi thất bại.

Chỉ có một điều khác biệt rất lớn:

Trong phim, số phận của triều đình phụ thuộc vào Hoàng đế.

Còn trong một nền dân chủ, số phận của chính quyền phải thuộc về nhân dân.

Nước Mỹ không được xây dựng để trở thành một triều đại. Nước Mỹ được xây dựng trên nguyên tắc không một cá nhân nào có thể trở thành triều đại.

Và nếu một ngày nào đó, người ta phải tự hỏi Tòa Bạch Ốc đang vận hành như một chính phủ hay như một cung đình, thì có lẽ điều cần xem xét không chỉ là những người đang ngồi trong đó, mà còn là sức mạnh của những thiết chế được sinh ra để kiểm soát họ.

Bởi cuối cùng, trong một nền cộng hòa, người dân không phải là thần dân của bất kỳ vị hoàng đế nào.

HỌ MỚI CHÍNH LÀ CHỦ NHÂN CỦA QUYỀN LỰC.

_____________________________________ 

GHI CHÚ THÊM – NGUỒN THAM KHẢO

1. Nhà Trắng, 6/11/2026: Thông báo bổ nhiệm Stephen Miller làm Chánh văn phòng thứ 33. Đọc thông báo chính thức.

The White House

2. Reuters, 6/11/2026: Đưa tin về việc thay đổi Chánh văn phòng sau thất bại bầu cử giữa nhiệm kỳ.

reuters.com

3. CBS News, 6/11/2026: Thông tin về việc Susie Wiles nộp đơn từ chức và chuyển sang hoạt động chính trị của Trump.

CBS News

4. Associated Press, qua Washington Post, 6/11/2026: Phân tích vai trò của Stephen Miller và bối cảnh thay đổi nhân sự.

The Washington Post

LƯU Ý CỦA BAN BIÊN TẬP TẠP CHÍ HỢP LƯU: Câu chuyện tìm người đổ lỗi là cách diễn giải châm biếm của tác giả, không phải kết luận đã được chứng minh.

____________________