- Tạp Chí Hợp Lưu  Fountain Valley, CA 92708 - USA Điện thoại: (714) 381-8780 E-mail: [email protected]
Tác Giả
Tìm đọc

Báo chí: Đệ tứ quyền không thể thiếu trong chế độ dân chủ

25 Tháng Chín 20265:37 SA(Xem: 5515)

BÁO CHÍ: ĐỆ TỨ QUYỀN

KHÔNG THỂ THIẾU TRONG CHẾ ĐỘ DÂN CHỦ

Trùng Dương

 


Lời giới thiệu:

 

Sáng thứ Năm 24 tháng 9 vừa qua, một thẩm phán liên bang đã ra lệnh cho chính quyền Trump khôi phục quyền truy cập tòa Bạch Ốc cho ba tổ chức tin tức: CNN, MS NOW và Politico. Quyết định này đưa ra sau khi các phóng viên bị cấm vào tòa nhà này trong nhiều ngày do Tổng thống Donald Trump không hài lòng với các tường thuật mà ông cho là tiêu cực về các việc làm của chính phủ của ông.

Thẩm phán Timothy Kelly, người do ông Trump bổ nhiệm, xác định rằng lệnh cấm có khả năng vi phạm quyền hiến định, công nhận bởi Tu Chính Án thứ Nhất, của các cơ quan báo chí. Tòa án yêu cầu khôi phục quyền truy cập trong 14 ngày và thiết lập thời hạn để cả hai bên trình bày lập luận tiếp theo. Phán quyết này nhấn mạnh tầm quan trọng của tự do báo chí trong một xã hội dân chủ.

Sáng nay, các phóng viên của ba cơ quan truyền thông trên đã tới tòa Bạch Ốc lấy lại thẻ báo chí và tiếp tục hành nghề cùng với các đồng nghiệp của họ.

Tự do báo chí được gọi là “quyền lực thứ tư”, hay đệ tứ quyền, vì nó đóng vai trò là cơ quan giám sát độc lập, buộc chính phủ phải chịu trách nhiệm về các hành đông của mình, bên cạnh ba nhánh quyền lực truyền thống của nhà nước, đó là hành pháp, lập pháp và tư pháp. Danh xưng đệ tứ quyền này nhấn mạnh vai trò then chốt của báo chí trong việc cung cấp thông tin cho công chúng và tác động đến các tiến trình chính trị.

Đọc tin trên, người viết không không khỏi cảm thấy phấn khởi. Và hãnh diện, không chỉ vì We the People – Chúng tôi những người dân, còn tự do báo chí, mà chúng ta còn có một ngành tư pháp độc lập giúp bảo vệ quyền lực thứ tư này.

Cách đây đúng 10 năm, cũng vào dịp đầu thu, tôi viết bài bên dưới, đã đăng trên Diễn Đàn Thế Kỷ, tiền thân của Thế Kỷ Mới. Nay xin đăng lại để chia sẻ với độc già niềm tâm sự chân thành của một di dân đã nhận nơi này làm quê hương nửa thế kỷ trước—viết trong lúc nghĩ về quê mẹ của mình, lúc ấy và cả lúc này.

 

--TD2026-10

 

trung duong
Ảnh Hiroko Masuike/The New York Times



Báo chí hành xử vai trò Đệ Tứ Quyền – The Fourth Estate:
Tổng thống đắc cử Donald Donald J. Trump trong cuộc phỏng vấn với ban chủ biên của nhật báo The New York Times ngày thứ Ba 22 tháng 11. Cuộc phỏng vấn đã bị ông Trump bãi bỏ vì không muốn có thu thanh, khi tờ Times không nhượng bộ, ông đành đồng ý tiếp tục buổi gặp gỡ và bằng lòng cho thu thanh. Ngồi bên phải là ông Arthur Sulzberger Jr., chủ nhiệm tờ Times. (Ảnh Hiroko Masuike/The New York Times)

 

 

Vai trò của báo chí trong những ngày tới

Trùng Dương


Life goes on - Dòng đời vẫn tiếp tục, Mặt trời cũng vẫn mọc - The sun also rises. Một đôi người bạn khuyên tôi từ sau cái đêm xẩy ra cơn địa chấn chính trị tại Mỹ khi thấy tôi vẫn buồn và bận tâm về kết quả đã đưa một người như ông Donald Trump lên nắm vận mệnh của một quốc gia mạnh nhất hoàn cầu và đã từng là biểu tượng của tự do, dân chủ và nhân quyền cho những nước hiện đang thiếu những thứ đó.

Có người còn tỏ ra hiểu biết hệ thống chính trị tại Mỹ ân cần khuyên tôi: “Ôi dào, lo làm gì. Chính trị Mỹ có truyền thống và khả năng tự kiểm soát và quân bình hoá – check and balance - ấy mà, lo gì.” Một chị bạn bên Pháp viết điện thư cho tôi, bảo: “Tụi bay bên Mỹ chỉ phải chịu đựng có bốn năm thôi. Coi dân Việt Nam kìa, đã trên nửa thế kỷ bị tụi cộng sản độc tài, ngu dốt cai trị không biết tới bao giờ mới nhìn thấy tương lai, thì sao!”

Trước bầu cử, chẳng thuộc đảng nào, Dân chủ hay Cộng hoà, mà chỉ là bỏ phiếu cho người ứng cử viên mà tôi tin sẽ có thể giúp duy trì những giá trị nhân bản, dân chủ, dân quyền, cùng nỗ lực bảo vệ môi trường cho con cháu chắt tôi, thú thật đã có lúc tôi tự nhủ nếu ông Trump đắc cử, không có blog hay trang Web nhà để đóng, không còn nơi nào để di cư tới nữa như hai lần di cư trước (vì nước Mỹ đã là trạm cuối cùng của đời một người đã ngoài 70 rồi), có lẽ tôi sẽ… không đọc báo nữa.

Nhưng kết quả là tôi còn đọc báo tới mấy lần hơn trước, tới độ có mấy cuốn sách đang đọc dở chừng, bên cạnh nhiều dự án viết khác, mà cũng xếp qua một bên để đọc tin. Có lẽ, kể từ dạo về hưu khỏi nghề báo, tôi đọc tin tức nhiều như vài tuần qua. Đọc ngày không đủ, đọc trước khi đi ngủ, đọc lúc vừa banh mắt dậy, trên cái iPad đang muốn làm reo vì vừa cũ vừa bị dùng hơi nhiều, thỉnh thoảng tự dưng tắt ngúm chơi.

Khi nhìn thấy một tương lai trong đó cái khả năng tự kiểm soát và quân bình của hệ thống chính trị Mỹ cũng có thể bị ảnh hưởng bởi kết quả cuộc bầu cử vừa rồi, nghĩa là một đảng sẽ nắm không chỉ quyền hành pháp, lưỡng viện lập pháp, và (trong một tương lai không xa) cả tư pháp (vì trong Tối cao Pháp viện liên bang hiện có một chỗ trống và một vị thẩm phán sắp về hưu mà vị tổng thống tới sẽ chỉ định người của mình), do một người tính khí bất thường; bịa đặt một cách vô tội vạ, không đúng ý mình thì cho là gian lận (“Ta đây cũng đã thắng phiếu phổ thông đấy nếu đã không có hàng triệu cử tri bất hợp pháp”); khích động những thành phần lâu nay vẫn sống ngoài rìa xã hội hay trong bóng tối (trong đó có đảng Ku Klux Klan), bạ ai cũng doạ phạt, dọa bỏ tù, dọa cắt nguồn tài trợ, dọa trấn nước, dọa đoạn giao, dọa rút ra (như với Thỏa hiệp Paris về khí hậu thay đổi, và tổ chức Liên minh Quân sự Bắc Đại Tây Dương - NATO), cái con người ấy sẽ cầm cân nẩy mực nơi trú chân cuối cùng này của tôi, làm sao tôi không ưu lo, và cảm thấy trong tôi dấy lên một mối bất nhẫn.

Tất nhiên nỗi ưu lo này của tôi không thể so sánh với nỗi lo âu của hàng trăm ngàn các em gốc Hispanic được cha mẹ đem tới đây một cách bất hợp pháp khi còn nhỏ và hiện đang được luật DACA – Deferred Action for Childhood Arrivals được chính phủ của ông Obama ban hành để tránh cho các em không bị trục xuất ngõ hầu tiếp tục việc học. Làm sao so sánh được với nỗi lo âu của những người Mỹ theo đạo Hồi chưa gì đã nhận được thư nặc danh đe doạ trục xuất, tập trung (như người Mỹ gốc Nhật hồi Đệ nhị Thế chíến), kinh hoàng khi thấy nhà cửa, đền thờ bị phá hay tường vẽ những dấu hiệu swastika của Đức quốc xã. Mới hôm qua (thứ Hai 28 tháng 3) một thanh niên đạo Hồi nổi cơn cầm dao đâm loạn xạ ở trường Đại học Tiểu bang Ohio, làm 22 người bị thương, rồi chính cậu ta bị cảnh sát bắn chết. Người ta nghi là khủng bố. Tôi cảm thấy có nhiều phần cậu này bị khủng hoảng tinh thần vì những gì đang diễn ra, quá sức chịu đựng của một người không có nhiều khả năng đề kháng trước các áp lực từ mọi phía, và có lẽ cả cảm giác bị loại ra ngoài, không thuộc về cái xã hội mà gia đình mình đã tới cách đây hai năm, tưởng đã tìm được chốn yên ổn đề sinh sống, học hành?

Đến tôi còn có lúc cảm thấy tinh thần bất ổn, mặc dù không, hay chưa, bị đe dọa gì.

Mà nào phải mình tôi cảm thấy bất ổn. Cả thế giới cùng không thể ngờ. Một phụ nữ mãi tận Ukraine khi được đài National Public Radio – à, tôi cũng còn nghe phát thanh cả ngày nữa, bên cạnh việc đọc tin trên iPad --  hỏi cảm thấy sao, chỉ thốt lên được một câu: “Grief! Sầu muộn!”

Từ khi gọi nơi này là quê hương, tôi đã đi bầu tổng thống dăm bẩy lần. Có lần ứng cử viên tôi ủng hộ thắng, có 1ần thua. Ai thua hay ai thắng, tôi vẫn an tâm lo đời sống riêng của mình, vẫn đưa con cái đi học, vẫn đi chợ lo cơm nước cho gia đình, vẫn lúi húi viết bài -- phần lớn không công -- chống cộng hoặc văn học cho các báo Việt ngữ, có lúc tham gia công cuộc kháng chiến tranh đấu cho quê hương thứ nhất, vẫn cắp sách đến trường để mở mang trí tuệ và để tự lập về kinh tế, vẫn đi làm, vẫn về hưu và đi du lịch, vui với bằng hữu, góp sức cho cuộc tranh đấu cho quê hương thứ nhất sớm thoát khỏi một chế độ phi nhân bản.

Tôi yên tâm lo những thứ đó vì biết người lãnh đạo quê hương thứ hai này của tôi, dù không do mình bầu, nhưng là người biết tôn trọng những giá trị nhân bản muôn thuở mà đất nước này đã giúp tôi ý thức một cách sâu sắc, và trân quý hơn tất cả vàng bạc châu báu trên đời này gộp lại.

Lần này thì khác. Dưới bầu trời mây bão vần vũ đen nghịt hứa hẹn một cơn giông tố chưa biết sẽ tàn hại tới mức nào, tôi đã cố phóng cái nhìn của tôi tới hai năm tới khi có bầu lại Quốc hội, tới bốn năm tới khi bầu lại Tổng thống. Tôi cũng đã nghĩ tới việc tham dự một cách tích cực hơn vào hành trình chính trị -- khác với một số bạn người Việt của tôi, coi chính trị là cái gì ghê tởm không nên dính vào, và tôi thường cười bảo họ, “Thế anh/chị có ghê tởm cái việc mình đã đến đây tị nạn không, vì đó chính là một biểu tỏ chính trị cao nhất mà anh/chị đã thực hiện?”

Những gì đang diễn ra vẫn khiến tôi không thể không quan tâm. Tôi cảm thấy như bị thất lạc. Nhưng tôi không muốn bỏ cuộc. Không muốn quay lưng lại với cuộc đời.

Một buổi sáng tôi đọc trên iPad bài ý kiến của ban chủ biên nhật báo The New York Times, tờ báo đã ủng hộ ứng cử viên thua cuộc. Trước viễn ảnh có thể có nhiều chuyên viên sẽ có thế từ nhiệm vì lương tâm đòi hỏi, nhóm chủ biên kêu gọi, “Stay on, for your country – Hãy ở lại, vì đất nước chúng ta” (The New York Times, ngày 14 tháng 11, 2016).

“Với hàng ngàn công chức – Dân chủ, Cộng hoà và độc lập - việc đắc cử của Donald Trump đang tạo nên một tình thế khó xử: Nên ở lại hay ra đi?

“Đây là những bạn cã nam lẫn nữ khắp nước đang phục vụ trong Bộ Tư pháp, Giáo dục, Quốc phòng, Bảo vệ Môi trường, và nhiều nữa. Nhiều người chắc chắn đã bầu cho ông Trump. Song có nhiều người đang tuyệt vọng, lo âu không chỉ cho đất nước mình mà còn cho công ăn việc làm của mình sẽ đổi thay – và cho trách nhiệm đạo đức của riêng mình.

“Câu trả lời của tôi cho một đại đa số quý bạn là: Chúng tôi cần các bạn.

“Chúng tôi cần sự chuyên nghiệp của các bạn, kinh nghiệm chuyên môn của các bạn, niềm tôn trọng đối với các quy tắc dân chủ tiêu chuẩn và giá trị của nước Mỹ của các bạn. Hãy ở lại. Xin hãy ở lại, cho đất nước chúng ta. […]

“Bốn năm tới đây, cái khả năng kiểm soát quan trọng nhất đối với những cơn bốc đồng của ông Trump mà ta đã thấy – tính nóng nẩy làm ta dựng tóc gáy, tính bất an không kềm hãm được, sự tàn ác khi bị chạm tự ái của ông ta -- sẽ không đến từ Quốc hội hay toà án hay một nhóm đối lập. [Sự kiểm soát ấy] sẽ đến từ những người [như các bạn] có trách nhiệm thi hành các công vụ trong chính quyền của ông ta. […]

“Ở lại không có nghĩa là cắm đầu làm theo những chỉ thị từ Hoa Thịnh Đốn – mà khác xa thế nhiều. […] Nếu chính quyền ông Trump mon men để lộ sự độc tài – nhũng lạm quyền hành chưa từng thấy, ra lệnh cho quân đội một cách tắc trách và trái luật – thì đó là lúc các bạn có bổn phận không thi hành, và hãy từ chức.” 

Tôi bật dậy khỏi giường – tôi đọc bài bình luận trên iPad lúc vừa thức giấc và còn đang nằm trên giường. Như người vừa được thêm sức. Tôi vẫn còn báo chí dòng chính, tức Đệ tứ quyền – The Fourth Estate (*) đứng với tôi đấy chứ. Tôi không còn cô độc.

Việc đầu tiên tôi làm hôm đó, một tuần sau ngày bầu cử, đó là ghi tên trở thành một độc giả của The New York Times. Tôi vui khi nghe biết từ sau ngày bầu cử tờ báo đã nhận được trên 40,000 độc giả dài hạn mới. Tôi có thêm đồng hành.

Rồi tôi ngậm ngùi, muốn ứa nước mắt, khi nghĩ: Dân tộc của quê hương thứ nhất của tôi không có cái may mắn như tôi. Họ không có báo chí đứng với họ. Họ không có Đệ Tứ Quyền này bảo vệ họ và trông chừng, kiểm soát, chỉ trích hành xử của chính quyền giùm họ. Họ cũng không có cả ngành tư pháp bảo vệ họ. Họ không có ai cả.

[TD, 11-2016]




____________________ 

Chú thích:

(*) Đệ Tứ Quyền – The Fourth Estate, chỉ giới truyền thông, đặc biệt là báo in, hay “the press”. Nguyên thủy là một cụm từ do Edmund Burke, chính khách, tác giả, triết gia người Ái Nhĩ Lan, thế kỷ thứ 18, đã dùng trong cuộc tranh biện nghị trường vào năm 1787 đòi cho báo chí được phép tường trình các buổi họp tại House of Commons của Anh quốc.

Trong thời kỳ tranh cử vừa qua, một câu nói của ông Burke đã được nhiều người xử dụng, đó là câu: “Điều duy nhất cần thiết cho sự đắc thắng của cái ác là việc người tử tế không làm gì hết - The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing.” Cũng từ đó đã có nhiều kiến nghị, thư ngỏ phủ nhận ứng cử viên Donald Trump. Trong số đó có lá thư ngỏ của một nhóm mà chẳng ai bao giờ nghĩ họ sẽ công khai lên tiếng: đó là 10 cựu sĩ quan vẫn âm thầm cầm chiếc cặp chứa khoá bom nguyên tử đi theo các vị Tổng thống Mỹ công tác khắp nơi.



Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
08 Tháng Hai 201312:00 SA(Xem: 89278)
B ài này được viết theo lời yêu cầu của một số người trẻ trong đó nhiều người là sinh viên đại học nhằm bổ khuyết cho sự hiểu biết của anh chị em này nói riêng và giới trẻ Việt Nam nói chung về vị vua cuối cùng của Nhà Nguyễn nhân dịp 100 năm năm sinh của ông cũng như về một giai đoạn lịch sử có quá nhiều góc tối hay góc khuất, luôn cả oan khuất và cũng nhân dịp đầu Xuân Quý Tỵ 2013 ...
25 Tháng Chín 201212:00 SA(Xem: 138432)
V ới thơ của Hồ Xuân Hương ngày càng được thế-giới quan-tâm và biết đến, một vấn-đề dai dẳng trở lại: Đâu là những bài thơ đích-thực của bà? Có nhiều cơ-sở để cho chúng ta trở lại vấn-đề. Một là trong tác-phẩm mà cho đến nay thu thập được nhiều thơ chữ Nôm nhất gán cho bà, cuốn Phát hiện mới về Hồ Xuân Hương [1] do Giáo-sư Nhan Bảo, một nhà giáo Trung-quốc dạy tiếng Việt ở khoa tiếng phương Đông thuộc Trường Đại-học Bắc-kinh (trước khi ông về hưu), nhiều bài trong số 203 bài thu thập trong đó rõ ràng là không phải của bà.
22 Tháng Bảy 201212:00 SA(Xem: 137211)
L ịch sử Việt Nam có không ít những nhân vật lớn với tầm vóc tạo dựng thời đại mà cuộc đời của họ tự nó đã là những pho tiểu thuyết. Song rất tiếc, cho đến nay tiểu thuyết lịch sử Việt Nam mới chỉ dừng lại ở sự khai thác có tính chất minh hoạ lịch sử về một vài giai đoạn và một số khía cạnh của những nhân cách văn hoá lớn này...
20 Tháng Bảy 201212:00 SA(Xem: 126965)
Hồn tôi ngây ngây như người nhọc nhằn leo núi, lúc lên tới đỉnh chỉ thấy những khối đá tảng xù xì rêu phong, và nhìn trở xuống là một vực thẳm đầy mây". ( Tha hương , Văn Nghệ xuất bản 1989, trang 1849). Đó là hình ảnh nhà văn Nguyễn Mộng Giác với Mùa biển động.
22 Tháng Năm 201212:00 SA(Xem: 137889)
C hiến tranh đồng nghĩa với bom đạn, với súng gươm, với giết chóc, với gian lao, khổ ải, với tàn phá, hủy diệt, ... mà lại nói tới lãng mạn, hay dù hẹp hơn, tới thi ca lãng mạn là một điều hoàn toàn nghịch lý, khó có thể tưởng tượng được. Nhưng đối với những người Việt Nam đã từng sống trong cuộc chiến ba mươi năm vừa qua, đây lại là một sự thực, một sự thực có bằng chứng hẳn hoi mà người tìm hiểu khó có thể chối cãi.
26 Tháng Tư 201212:00 SA(Xem: 122199)
Vì đấu tranh cho tự do tôn giáo và cho dân chủ, nhân quyền, Ngài đã bị nhà chức trách tống tù từ tháng 6 năm 1977. Đến năm 1982, Ngài cùng thân mẫu bị trục xuất về nguyên quán xã Vũ Đoài, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình để quản thúc. Mười năm sau Ngài trở vào Nam hoạt động công khai đòi duy trì Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất. Tháng 1 năm 1995 Ngài lại bị Công an thành phố HCM bắt giam, kết án 5 năm tù và 5 năm quản chế.
16 Tháng Tư 201212:00 SA(Xem: 138666)
Sau Chiến Tranh Việt Nam, sự vắng bóng của Hoa Kỳ trong khu vực Đông Nam Á đã để lại một khoảng trống về địa dư chánh trị, và đây cũng chính là vận hội để một Trung Quốc với tham vọng mau chóng lấp đầy. Với sức bành trướng của Trung Quốc từ kinh tế tới quân sự ngày càng đè nặng trên 5 quốc gia trong lưu vực sông Mekong, cộng thêm với những động thái hung hãn của Bắc Kinh nhằm “Tây Tạng Hóa vùng Biển Đông/ Tibetization of South China Sea”, nói theo ngôn từ rất tượng hình của B.A. Hamzak, thuộc Viện Hàng hải Mã Lai / Malaysian Institute of Maritime Affairs, đang trực tiếp đe dọa tới những quyền lợi thiết thân của chính nước Mỹ, đã đến lúc chánh quyền Tổng thống Obama không thể không quan tâm tới sự thách đố của Trung Quốc, một quốc gia đông dân nhất thế giới đang nhanh chóng vươn lên như một siêu cường cả về kinh tế lẫn quân sự.
27 Tháng Hai 201212:00 SA(Xem: 131653)
“ B ây giờ tôi mới hiểu: thì ra con người đối với Hồ Chí Minh chẳng là cái gì. Ông mơ thấy cưỡi rồng lên thượng giới, sao vàng năm cánh mộng hồn quanh. Con rồng, ai cũng biết, là biểu tượng của nhà vua. Ông mơ cưỡi nó thì ông đâu phải là một người trong chúng ta.[...] Con người là vốn quý nhất , tôi từng nghe ông nói với mọi người trong lần gặp anh hùng La Văn Cầu ở Thác Dẫng, mùa thu năm 1950. Stalin cũng nói thế. Mao Trạch-đông cũng nói thế.Mà đúng: con người chỉ là vốn thôi, để kinh doanh cái gì đó. Khi là vốn, nó thôi là Người ,” (Vũ Thư Hiên)
26 Tháng Giêng 201212:00 SA(Xem: 130772)
Á Nam Trần Tuấn Khải sinh năm 1894 tại làng Quan Xán, huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định, mất năm 1983 tại Sài Gòn, thọ đúng 90 tuổi ta. Cuộc đời ông trải qua hầu hết những giai đoạn thăng trầm nhất, chứng kiến hầu hết những biến cố quan trọng nhất của lịch sử cận hiện đại Việt Nam. Ông cũng chứng kiến hầu hết những cuộc đổi thay của văn học hiện đại Việt Nam, từ sự ra đi của thơ Cũ đến sự xuất hiện của Phong trào thơ Mới, của Tự lực văn đoàn, đến các trường phái, trào lưu, khuynh hướng, chủ thuyết văn học cả tư bản và cộng sản gần suốt thế kỷ XX.
21 Tháng Giêng 201212:00 SA(Xem: 123164)
“Đến bây giờ tôi còn thương mấy con ếch báo thức; chúng là những con ếch đầu đàn, ngủ đông trong hang, nấc lên tiếng gọi đầu tiên đánh thức đàn ếch chui ra khỏi hang mà vào cuộc sinh nở với mùa xuân. Nhưng các nhà "tiên tri ếch, kẻ đánh thức đồng loại" dậy đón xuân kia đã bằng tiếng ồm ộp của mình báo rằng: lạy ông tôi ở bụi này. Mấy tay bắt ếch chuyên nghiệp nghe tiếng kêu thức tỉnh đồng loại của dũng tướng ếch cách mạng kia bèn chộp chú liền, cho vào giỏ về thịt; vào giỏ rồi mà chú vẫn uôm uôm! Vẫn báo cho đồng loại dậy mau mà chạy đi, mà vọt xuống ao kịp trốn ... . " (Trần Mạnh Hảo)